काठमाडौं, २५ चैत ।
एलन मस्कको माइक्रो ब्लगिङ प्लेटफर्म टविटरमा रहेको स्प्याम र बट खाताहरू मेटाउन चाहन्छन्, त्यसैले कम्पनीले आफ्ना प्रयोगकर्ताहरूलाई आफ्ना फलोअरहरूको संख्या कम हुन सक्ने जानकारी दिएको छ।
वास्तवमा, ट्विटरमा धेरै बटहरू छन् अर्थात् नक्कली खाता प्रयोगकर्ताहरू छन्। धेरै बट खाताहरू वास्तविक र सामान्य प्रयोगकर्ताहरूको अनुयायीहरू बीचमा उपस्थित छन्, तर प्रयोगकर्ताहरू यस बारे सचेत पनि छैनन्।
एलन मस्कले आफ्नो प्लेटफर्म अर्थात् सुरक्षा खाता मार्फत यो नयाँ चाल घोषणा गरेका छन्। कम्पनीले गत बिहीबारदेखि यस विषयमा काम गर्न थालेको छ र एक्सको नियम उल्लङ्घन गर्ने सबै खातालाई आफ्नो प्लेटफर्मबाट हटाउन सुरु गरेको छ ।
एलन मस्कले आफ्नो प्लेटफर्म अर्थात् सुरक्षा खाता मार्फत यो नयाँ चाल घोषणा गरेका छन्। कम्पनीले गत बिहीबारदेखि यस विषयमा काम गर्न थालेको छ र एक्सको नियम उल्लङ्घन गर्ने सबै खातालाई आफ्नो प्लेटफर्मबाट हटाउन सुरु गरेको छ ।
यो घोषणा गर्दै एक्स सेफ्टी खाता मार्फत एउटा पोष्ट सार्बजनिक गरिएको छ, ‘आज, हामी प्लेटफर्ममा हेरफेर र स्प्याम विरुद्ध हाम्रा नियमहरू उल्लङ्घन गर्ने खाताहरू हटाउन महत्त्वपूर्ण र सक्रिय पहल सुरु गर्दैछौं। हामी यो सुनिश्चित गर्नेछौं कि हामीले हटाएका खाताहरू नियम उल्लङ्घन गर्नेहरू माथी हो । यसको लागि हामीले फलोअर्सको संख्यामा कमी आउन सक्ने गरी योजना बनाएका छौं।’
यो ध्यान दिन लायक छ कि एक्सबाट सबै नक्कली खाताहरू मेटाउने निर्णय लिइएको हो, जब एलोन मस्कले निःशुल्क सदस्यता प्रदान गर्ने घोषणा गरेका थिए । वास्तवमा केही दिन अघि एलोन मस्कले आफ्नो प्लेटफर्म एक्सको निः शुल्क सदस्यता दिने घोषणा गरेका थिए, जसको लागि उनले शर्त राखेका थिए।
आफ्नो खातामा २५०० भन्दा बढी फलोअर भएका प्रयोगकर्ताहरूले एक्सको प्रिमियम सेवा निः शुल्क प्राप्त गर्नेछन्, जसमार्फत उनीहरूको खातामा निलो टिक पनि लगाइनेछ। एकै साथ प्रयोगकर्ताहरू जसका फलोअरहरूको संख्या कम्तिमा ५ हजार वा त्यो भन्दा बढी हुनेछ । एक्सको प्रिमियम प्लस सेवामा निःशुल्क पहुँच प्राप्त हुनेछ।न्युज कारखाना
महाेतरी, २३ चैत ।
मधेशमा दिनानुदिन पानीको संकट गहिरिदो छ । भएका मुहानहरु सुक्न थालेका छन भने भूमिगत पानीको सतह गहिरिएर यथास्थानमा रहेका इनारहरु काम नलाग्ने अवस्थामा पुगेका छन् ।
तर मधेशमा पानीको अभाव सिर्जना हुनुको कारण मध्ये मसलाको रुखलाई समेत दोष देखाउन थालिएको छ ।
झण्डै ५ दशकअघि सागरनाथ वन परियोजनाले भित्र्याएको यो रुख कै कारण मधेश मरुभुमिकरण तर्फ उन्मुख भएको किसानहरुले गुनासो गर्न थालेका हुन ।
“जब–जब यो मसलाको बिरुवा लगाइयो, तब पानीको चरम अभाव सिर्जना हुँदै गयो,” बर्दिवास हातिलेटका पदम मगरले भने, “मलाई लाग्छ पानी सुक्नुको प्रमुख कारण यही नै हो ।”
पानी पाईरहने ठाउँहरुमा मसलाको रुख रोपे पछी पाउँन छाडेको मगरको अनुभव छ । रुख ठूलो बनिसकेको ठाउँमा एक किलोमीटरसम्म उर्वरभुमी समेत बन्झर बनेको बताउदै यँही रुखको कारण नै पानी र माटोलाई समेत असर गरेको उनकाे दावी छ ।
अन्य रुखको तुलनामा अग्लो र मोटो हुने हुँदा स्वभाविकरुपमा एउटा रुखले दैनिक ६२ लिटरसम्म पानी सोस्न सक्ने विज्ञहरु स्विकार गर्छन् ।
पर्यावरणविद डा. विजय सिंहका अनुसार पानीका दृष्टिकोणले मसलाको रुख मधेशमा हानिकारक नै भएतापनी किसानहरुको लागी व्यवसायिक उत्पादनमा महत्वपूर्ण रहेको वताउछन ।
“यो जातको रुख कत्तिको हानिकारक छ भन्ने बिषय बैज्ञानिक ढंगले अनुसन्धान गर्न जरुरत छ ।” उन्ले भने । “मधेशमा पानीको समस्या गहिरिदो छ, किसानले गरेको गुनासोमा अध्यण गर्न सक्नुपर्छ ।”
तर विभिन्न अध्यणले भने मसलाको रुख पर्यावरणीय हिसावले हानिकारक नै हुने निष्कर्ष निकालेका छन ।
अमेरिकाको नेसनल लाईवेरी अफ मेडिसिनले समेत पातहरुमा एसिड हुने हुँदा माटोको उर्वरासक्तीमा ¥हास आउने र पानी वढी सोस्ने निष्कर्ष निकालिएको छ । लाईवेरीको अनुसार भुमिगत पानीमा यस्ले गहिरो असर पु¥याउने गर्दछ परिणामस्वरूप मसलाको रुख भएको ठाउँमा पानीको अभाव चुलिदै गएको छ ।
अमेरिकाको नेसनल लाईवेरी अफ मेडिसिनले तयार गरेको रिपोर्ट :
https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC9885803/#:~:text=Environmental%20groups%20are%20concerned%20about,allopathic%20impacts%20of%20Eucalyptus%20spp
बिज्ञहरुले यो रुखलाई पर्यावरण विरोधीकोरुपमा उभ्याएका छन । पारिस्थितिक प्रणाली तथा जैविक प्रणालीको हिसावले अरुको अस्तित्व स्विकार गर्न नसक्ने वताउदै पर्यावरणविद नागदेव यादवले मधेशवाट यो रुखलाई बिस्थापन गर्नुपर्ने वताउछन ।
“यो रुखमा चराचुरुङ्गीले त बासस्थान बनाउदैनन त्यसमाथी किरा, पतङ्गसमेत भेटिदैन । त्यसैले यो रुखलाई पर्यावरण विरोधी हो भन्न सकिन्छ,” उनले भने, “भुमिगत पानीको मुहान समेत यो रुखले सखाप बनाईरहेको देखिन्छ ।”
यादवको जस्तै एक अनुसन्धानले पनि एक वयस्क रुखले ६२ लिटरभन्दा बढी दैनिक पानी खपत गर्ने वताएको छ ।
सन १९९३ मा युएनको फुड एण्ड एग्रीकल्चर अर्गनाइजेसनले गरेको अध्यणमा ४ सय एमएल देखि१२ सय एमएलसम्म बार्षिक वर्षा नहुने ठाउँमा यो रुखलाई पुर्ण प्रतिबन्ध लगाउनुपर्ने सुझाव दिएको छ ।
अध्यणमा यो रुखले अक्सिजनमा समेत खासै सहयोग नगर्ने उल्लेख गरिएको छ ।अध्यणअनुसार अझ तापक्रम असन्तुलन वनाईराख्ने हुदा जलवायु परिवर्तनमा समेत न्यून भुमिका खेल्ने देखिएको छ । देख्दा सदावहार हरित देखिएतापनी यो अध्यणले समेत पानीको लागि निक्कै हानिकारक हुने वताईएको छ ।
फुड एण्ड अग्रिकल्चर अग्रानाईजेसन अफ युनाइटेड नेसनले तयार गरेको रिपोर्ट :
https://www.fao.org/3/ac777e/ac777e0a.htm
केही बर्ष अगाडीसम्म मधेशमा यो रुख लगाउन अभियान नै चलाईएको थियो । “आली–आलीमा सपेता गरिबी वेपत्ता” भन्ने मुल नाराका साथ मधेशका सागरनाथ वन परियोजना देखि व्यक्तिगत जग्गामा समेत मसलाका रुखहरु व्यापक लगाउन थालियो ।
सागरनाथ वन परियोजना र जिल्ला वन कार्यालयको अनुसार अहिले मधेशमा करौडौ संख्यामा मसलाका रुखहरु फैलाईएको छ । अष्ट्रेलियाका लेखक एलन रुटले पनि आफ्नो आर्टिकलमा यो रुख पानीका लागि भने हानिकारक हुन् सक्ने वताएका छन । यो रुखको उत्त्पत्ति पनि अष्ट्रेलियामा नै भएको मानिन्छ ।
लेखक रुटका अनुसार अष्ट्रेलियाको सिमसार र दलदल भएको ठाँउलाई सुख्खा वनाउन यो रुख लगाइएको थियो । पछी केहि बर्षमा नै सिमसार क्षेत्रलाई यसले सुख्खा वनाईदियो । त्यसपछि ब्राजिलको सिमसार क्षेत्रमा लगाउन सुरु गरियो । छिटो बढने र अन्य रुखको तुलनामा अग्लो, मोटो हुने हुदा आयआर्जनका दृष्टिकोणले फाइदाजनक भएपछी विश्वभर फैलाईएको पाइन्छ । अहिले विश्वका ६७ भन्दा बढी देशमा यो रुख लगाइएको विज्ञहरु वताउछन ।
मसलाको रूखलाई अरू भूभागमा सार्नुमा अष्ट्रेलियाका डा. एडमन्डो नाभारु डे आन्ड्राडेको ठूलो योगदान रहेको वताइन्छ । ब्राजिलको विनाश हुँदै गएको जंगललाई पुनः घना जंगल बनाउने अठोट गरेर १९१० मा उनले अस्ट्रेलियाबाट मसलाको रूखको आयात गर्न थाले । तीमध्ये ३ करोड ८० लाखको वृक्षारोपण उनि आफैले गरेका थिए । ब्राजिलमा मात्र दुई अरबभन्दा बढी मसलाका रूखहरू रहेको वताईन्छ ।
यो रुख पानि र पर्यावरणीय हिसावले हानिकारक नै छ भन्ने बिषयलाई पछिल्लो समय अष्ट्रेलियाको सरकारले समेत महसुस गरेको देखिएको छ । यो रुख कै कारण पर्यावरणमा हानि पुगेको बिषयलाई मध्यनजर गर्दै ३ लाख वर्गमिटरमा फैलिएका रुखहरुलाई विस्थापन गरिएको अष्ट्रेलियाको वाइल्डरनेस सोसाइटीले पुष्टि गरेको छ ।
पहिले त अष्ट्रेलियाको तास्मिनिया टापुमा यसको उत्पति भएको मानिन्छ ।
भारतमा १८४३ मा नै यो रुख भित्रिएको पाइएको छ । बेलायती नागरिकले तामिल नाडूमा लिएर रोपेपछि भारत लगायत यसको बिरुवा नेपाल सम्म विस्तार भयो । सागरनाथ वन परियोजनाले २०३० को दशकमा नेपालमा भित्र्याएको थियो ।
पछी सरकारले यस्लाई नीति नै वनायो । तराईमा “आली–आलीमा सपेता, गरिवी वेपत्ता” भन्ने नारा नै वनाईएको थियो । मधेशमा मसलाको रुखलाई सपेता पनि भन्ने गरिन्छ । वृक्षारोपण गरेपछि ४ बर्षको अवधीमा किसानहरुको अनुभव अनुसार यस्ले भयावह असर पुर्र्याईरहेको छ ।
उर्वारासक्ति क्षीण वनाउने, पानीको मात्रा सोसेर मरुभूमिकरणमा सहयोग गर्ने, प्रज्वलनशिल हुने हुदा आगलागीमा सहयोग पुर्र्याउने, अक्सिजनको मात्रा न्यून हुने, उत्पादनमा कमि आउदा किसानहरु नियमित खेतिपातिवाट पलायन हुनुपर्ने अनेकौ समस्या सिर्जना भएको किसानहरुको गुनासो छ ।
यहीँ रुखका कारण मधेशका कतिपय पालिकाहरुमा किसानहरुले विस्थापन गरिदिन निवेदन समेत दिएको पाइएको छ । २०७६ सालमा बर्दिवासमा बसेको प्रदेश समन्वय समिति वैठकमा समेत मसलाको विरुवा विस्थापन गर्नुपर्ने माग गरिएको थियो ।
यसै क्रममा धनुषाको मिथिला नगरपालिकाले त प्रस्ताव नै पेश गर्र्यो । उपप्रमुखले पेशा गरेको उक्त प्रस्तावमा मसलाको विरुवालाई रोक्न कानुन नै वनाउनुपर्ने माग गरिएको थियो ।
रुखले किसानहरुको पानी र वालीनालीमा गम्भीर असर परेको वाक्लै निवेदन आएपछि नगरासभावाट हटाउने र वरु फलफूलको विरुवा रोप्ने नगरासभावाट नै पास गराएको वताइएको थियो ।
महोत्तरीको बर्दिवास नगरपालिकाको विषयलाई लिएर पनि किसानहरुले गुनासो गर्न थालेका छन् । अघिल्ला नगरप्रमुख विदुर कुमार कार्कीले कतिपय सार्वजनिक कार्यक्रमहरुमा मसलाको रुख निषेध गर्नुपर्ने वाताएतापानी नीतिगतरुपमा भने पास हुन सकेको थिएन । अहिले पनि उक्त गुनासाहरु बढ्दै गएको उपप्रमुख तारादेवी महतोका सहयोगी विष्णुदेव महतो वताउछन ।
“हामिकाँहा पनि वाक्लाई निवेदन आउँन थालेका छन न्यायिक समितिमा । यस्को बिषयमा कसरि अगाडी बढने भन्ने योजना वनाउदै छौ ।” उन्ले भने । “नगरको दक्षिणी क्षेत्रमा यो ठुलो समस्याकोरुपमा खडा हुदै छ ।”
उदारवादी अर्थतन्त्रको प्रभाव
मसलाको रुख नेपालमा भित्र्याउनु सक्ति राष्ट्रको स्वार्थ रहेको विज्ञहरु दावी गर्छन । वैज्ञानिक समाजवादीका नेता मदन प्रभात सन् १९९० पछि उदारवादी अर्थतन्त्रको प्रभावमा सरकारले चुरे भावर क्षेत्रमा सागरनाथ वन परियोजनाको नाममा लाखौँ हेक्टरमा युक्लिप्टस (भिक्स)को बिरुवा लगएको दावी गर्छन ।
चाँडै आम्दानी दिने बिरुवाको नाममा चारकोसे झाडीको सखुवाका रूख मासेर दलदले जमिनलाई सुक्खा बनाउन मसलाको बिरुवा लगाएर नेपाली वन क्षेत्रमा उदारवादी अर्थतन्त्रको प्रयोग गर्नु नै सवैभन्दा दुखद भएको उनको भनाई छ ।
“भावर क्षेत्रलाई मात्र होइन, माथिल्लो चुरे र तल्लो मधेसलाई नै वातावरणीय रूपमा यस्लेअसन्तुलित बनायो ।” उन्ले भने । “बितेका २०÷२५ वर्षमा त्यो वनस्पतिले पारेको नकारात्मक प्रभावलाई हामीले नियालिरहेका छौँ, यतिवेला । ०४८÷०४९ तिर सागरनाथ वन परियोजनामा बेर्नाका रूपमा छिरेको मसलाको बिरुवा आज चुरे र मधेसको कुन गाउँ र टोलमा नपुगेको होला र ? तत्काल यसले ५÷७ वर्षमा आम्दानी दिए पनि कालान्तरमा यसले कृषि, पर्यावरण र वातावरणमा पारेको प्रभावलाई केलाउने हो भने आजै गएर त्यो रूख काटौँजस्तो हुन्छ ।”
नेपाली समाजको परम्परागत वनपैदावारलाई मासेर विदेशी अनुदान र सहुलियत ऋणका लोभमा लगाइने यी र यस्ता अन्य वनस्पतिले पर्यावरणलाई कस्तो असर पारेको छ ? भन्ने सरकारीस्तरबाट नै अविलम्ब अनुसन्धान गर्न जरुरी देखिएको थाहायात्राका सम्पादक समेत रहेका प्रभातको सुझाव छ ।न्युज कारखाना
काठमाडौँ ।
मेटामा ठूलो प्राविधिक गडबडीका कारण यसका सबै प्लेटफर्महरू जस्तै व्हाट्सएप, फेसबुक र इन्स्टाग्राम केही समयको लागि डाउन भएका थिए । तर, अहिले प्राविधिक त्रुटि सच्याइसकेको मेटाले जनाएको छ ।
बुधवार राति अबेरसम्म, विश्वभरका हजारौं प्रयोगकर्ताहरूले तीनवटै प्लेटफर्महरूको पहुँचमा समस्या आएको थियो । मेटामा आएको समस्या करिब एक घण्टासम्म रहेको थियो ।
वेबसाइट र एप्समा समस्याहरू ट्र्याक गर्ने प्लेटफर्म डाउनडिटेक्टरका अनुसार व्हाट्सएपका ८० हजार भन्दा बढी प्रयोगकर्ताहरूले डाउन भएको रिपोर्ट गरेका छन्।
व्हाट्सएपले एक्समा जानकारी दिदै भन्यो- ‘हामीलाई थाहा छ कि केहि व्यक्तिहरूले प्लेटफर्ममा समस्याहरू सामना गरिरहेका छन् । हामी यसलाई सकेसम्म चाँडो समाधान गर्न काम गरिरहेका छौं ।’
यसअघि मार्चमा पनि मेटाका सबै प्लेटफर्ममा समस्या आएपछि ह्वाट्सएप, इन्स्टाग्राम र फेसबुक दुई घण्टासम्म डाउन भएको थियो ।न्युज कारखाना
काठमाडौँ ।
पृथ्वीको सतह भन्दा ७०० किलोमिटर तल सबैभन्दा ठूलो महासागर अवस्थित रहेको वैज्ञानिकहरुले पत्ता लगाएका छन् । अमेरिकाको इलिनोइस राज्यका अनुसन्धानकर्ताहरूले यो पत्ता लगाएका हुन् ।
यसमा सबै महासागरको कुल पानीको तुलनामा तीन गुणा बढी पानी रहेको उनीहरुले बताएका छन् । पृथ्वीमा पानी कहाँबाट आयो भनेर खोजी गर्दा वैज्ञानिकहरूले यस महासागरको बारेमा पत्ता लगाएको रिपोर्टमा बताइएको छ ।
यो महासागर पृथ्वीको सतह मुनि निलो चट्टानमा लुकेको छ । खोज टोलीका वैज्ञानिक स्टिभ ज्याकबसनले चट्टान स्पन्ज जस्तै छ जसले पानीलाई अवशोषित गरिरहने बताए । २ हजार सिस्मोमिटरबाट ५ सय भूकम्पको अध्ययन गरी यो महासागर पत्ता लागेको हो ।
जब पृथ्वी मुनि बुलन्द छालहरू ओसिलो चट्टानबाट गुज्र्छन्, तिनीहरूको गति सुस्त हुन्छ । सिस्मोमिटरबाट यी छालहरू अध्ययन गरेपछि महासागर पत्ता लागेको हो ।
यस खोजको बारेमा जानकारी पहिलो पटक सन् २०१४ मा दिइएको थियो । यो कुरा एक वैज्ञानिक पेपर ‘डिहाइड्रेसन मेल्टिङ एट द टप अफ द लोअर मेन्टल’ मा रिपोर्ट गरिएको थियो । तर, अहिले यो अनुसन्धान भाइरल भइरहेको छ । यस महासागरको उत्पत्तिपछि पृथ्वीमा पानीको उत्पत्तिबारे नयाँ सिद्धान्त फेला परेको छ ।
धेरै रिपोर्टहरूमा यो दावी गरिएको छ कि धूमकेतु पृथ्वीसँग ठोक्किएपछि यसको प्रभावका कारण पानी उत्पन्न भएको थियो । यद्यपि, पृथ्वीको सतह मुनि रहेको महासागरबाट, यो सम्भव छ कि समयसँगै पृथ्वी मुनिबाट समुद्रहरू निस्किएका छन् ।
वैज्ञानिक जेकबसनले यो महासागर पृथ्वी मुनि रहनु आवश्यक रहेको बताए किनभने यो सतहबाट बाहिर आयो भने पृथ्वीमा पानी मात्र रहनेछ । हिमालका अग्ला चुचुराहरू मात्र जमिनको नाममा बाँच्न सक्नेछन् ।
मुसलधारे पानी होस्, केतलीबाट निस्केको बाफ होस् वा ब्लक पिसेर तयार पारिएको बरफको रसिलो गोला होस् । पानीका यी तीन प्रकारलाई रसायनशास्त्रमा H₂O भनिन्छ । H₂O को अर्थ पानीको अणु हो । अणु कुनै पनि पदार्थको एकाइ हो ।
यो हाम्रो शरीर कोशिकाहरु मिलेर बनेको जस्तै हो । यसको मतलब कोशिकाहरू हाम्रो शरीरको एकाइ हुन् । H₂O अर्थात पानी तीनवटा परमाणु मिलेर बनेको हुन्छ । त्यहाँ दुई हाइड्रोजन परमाणु र एक अक्सिजन परमाणु छन् । त्यसैले यसको नाम H₂O राखिएको हो ।न्युज कारखाना
काठमाडौं, २० चैत ।
हाल नेपालमा पश्चिमी वायु र स्थानीय वायुको आंशिक प्रभाव रहेको छ।
जल तथा मौसम विज्ञान विभाग, मौसम पूर्वानुमान महाशाखाका अनुसार देशका पहाडी भू-भागमा आंशिक बदली भई बाँकी भू-भागमा मौसम मुख्यतया सफा रहेको छ।
दिउँसो कोशी, गण्डकी, कर्णाली र सुदूरपश्चिम प्रदेशको पहाडी भूभागमा आंशिक देखि साधारणतया बदली रहि बाँकी भू-भागमा आंशिक बदली देखि मौसम मुख्यतया सफा रहने छ। कोशी र गण्डकी प्रदेशको पहाडी भू-भागका एक दुई स्थानमा मेघगर्जन र चट्याङ्गसहित हल्का वर्षाको सम्भावना रहेको छ। कोशी, बागमती, गण्डकी र कर्णाली प्रदेशको उच्च पहाडी तथा हिमाली भू-भागका एक दुई स्थानमा हल्का हिमपातको सम्भावना रहेको छ।
राती भने देशका पहाडी भू-भागमा आंशिक बदली तथा देशको बाँकी भू-भागमा आंशिक बदली देखि मुख्यतया सफा रहने छ। गण्डकी प्रदेशको उच्च पहाडी तथा हिमाली भू-भागका एक दुई स्थानमा हल्का हिमपातको सम्भावना रहेको छ।
देशको पहाडी भू-भागका एक दुई स्थानमा मेघगर्जन र चट्याङ्गसहित क्षणिक वर्षाको सम्भावना रहेको छ। देशको उच्च पहाडी तथा हिमाली भू-भागका एक दुई स्थानमा हल्का हिमपातको सम्भावना रहेको हुँदा त्यस क्षेत्रमा दैनिक जनजीवन लगायत कृषि, स्वास्थ्य, पर्यटन, पर्वतारोहण, सडक तथा हवाई यातायातमा आंशिक असर पर्ने सम्भावना रहेकोले आवश्यक सतर्कता अपनाउन महाशाखाले अनुरोध गरेको छ ।न्युज कारखाना
काठमाडौं, १९ चैत ।
कुकुरलाई मानिसको सबैभन्दा मिल्ने साथी मानिन्छ । साथी मात्र होइन, सबैभन्दा बुद्धिमान मित्र पनि हो कुकुर ।
अब एउटा नयाँ अध्ययनले कुकुरमा बोलेको शब्दको आधारमा कुनै पनि कुराको नाम राख्ने क्षमता हुने र नाम लिएपछि त्यो कुरा बुझ्न सक्ने बताएको छ, जसरी हामी मानिसमा पनि देखिन्छ । त्यसैले प्रायः जब पाल्तु कुकुरको मालिकले ‘बस्नुहोस्’ भन्छन् भने तिनीहरू बस्न सक्छन्, यदि उसले ‘पक्रन’ भन्यो भने तिनीहरू गएर केहि समात्न सक्छन्।
अन्वेषकहरूले कुकुरको मस्तिष्कमा एक अध्ययन गरेका छन्। यसमा १८ वटा कुकुरको गतिविधि विश्लेषण गरिएको थियो । त्यसपछि अनुसन्धानले यो पत्ता लगाएको छ कि कुकुरहरूले आफ्नो दिमागमा कुनै वस्तुको मेमोरी स्थापित गर्न सक्छन्। जसको नाम सुनेपछि कुन वस्तुको कुरा भइरहेको छ भन्ने बुझ्छन् ।
यो अध्ययन बुडापेस्टको इओटभोस लोरान्ड विश्वविद्यालयमा गरिएको हो, जुन जर्नल करेन्ट बायोलोजीमा प्रकाशित छ।
अध्ययनका सह–लेखिका मारियाना बोरोसका अनुसार गैर मानव जनावरहरूले सन्दर्भमा आधारित शब्दहरू बुझ्न सक्छन् कि सक्दैनन् भन्ने विषयमा लामो समय देखि बहस भइरहेको छ। यस मामिलामा व्यवहारको रिपोर्ट पनि आएको छ तर मामलाहरु असाधारण थिए। लेखकहरू भन्छन् कि उनीहरूको अध्ययनले दाबी गर्ने पहिलो हो कि शब्दहरू अनुसार वस्तुहरू पहिचान गर्न कुकुरसँग विस्तृत क्षमता रहेको हुन्छ ।
चाखलाग्दो कुरा के छ भने अध्ययनमा कुकुर मालिकहरूले आफ्ना कुकुरहरूलाई थाहा भएको कुराहरूका लागि शब्दहरू प्रयोग गरेका थिए। कतिपय अवस्थामा नाम लिएका समान वस्तुलाई कुकुरको अगाडि राखिने गरेको छ भने कतिपय अवस्थामा नाम अर्कै र वस्तु अर्कै रहेको कुकुरको अगाडि राखिएको थियो ।
नतिजा यस्तो भयो कि जब शब्दसँग मेल खाने वस्तु अगाडि थियो, उनीहरूको दिमागमा फरक ढाँचा देखियो र जब शब्दसँग मेल नखाने वस्तु अगाडि थियो, मस्तिष्कमा फरक ढाँचा देखियो। मानिसमा पनि त्यस्तै देखिन्छ।
अनुसन्धानको नतिजा कुकुरहरूले वस्तुहरूको लागि प्रयोग गरिएका शब्दहरू बुझ्छन्। त्यसैले मनमा त्यो शब्दसँग सम्बन्धित वस्तुको छवि बनाउन खोज्छन् । अब अनुसन्धानकर्ताहरूले प्रासंगिक भाषाको बुझाइ कुकुरहरूमा मात्र सीमित छ वा अन्य स्तनधारी प्राणीहरूमा पनि यो क्षमता छ कि छैन भनेर पत्ता लगाउने योजनामा काम गरिरहेका छन्। न्युज कारखाना
काठमाडौं, १९ चैत ।
यो दुनियाँमा जन्मिएमा मर्नु निश्चित छ। कसैको मृत्युको बारेमा केही भन्न सकिन्न । भविष्यमा के हुने हो कसैलाई थाहा छैन। तर, निरन्तर परिवर्तन हुने प्रविधिसँगै असम्भव देखिने धेरै कुराहरु सम्भव हुन थालेका छन् ।
अहिले आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्स अर्थात एआईको युग चलिरहेको छ, जसले नयाँ–नयाँ कारनामा लिएर सबैलाई चकित पारिरहेको छ । यसको अपडेटसँगै मानिसको संसार पनि तीव्र गतिमा परिवर्तन हुँदैछ। अब एआई मार्फत मानिसको मृत्युको मिति र समयको भविष्यवाणी गर्ने काम भइरहेको छ । यो डरलाग्दो भए पनि धेरै मानिसहरू जान्छन् कि तिनीहरू कसरी र कहिले मर्छन् ? यसको उत्तरका लागि मानिसहरु ज्योतिषीकहाँ पनि जान्छन् तर यकिन जवाफ पाउन सक्दैनन् ।
तर, युरोपेली देश डेनमार्कका वैज्ञानिकहरूले तपाईको मृत्यु कहिले हुन सक्छ भनेर पत्ता लगाउन एआई प्रविधि प्रयोग गरिरहेका छन्। डेनमार्कका ती वैज्ञानिकहरू लाइफ टु वेक नामक परियोजनामा काम गरिरहेका छन्। यस परियोजना अन्तर्गत वैज्ञानिकहरूले प्रविधि कत्तिको अचम्मको हुन सक्छ भनेर देखाउने प्रयास गरिरहेका छन् । तर, तिनीहरूले यसले निम्त्याउने खतराहरू बारे चेतावनी पनि दिइरहेका छन्।
यस परियोजना मार्फत, वैज्ञानिकहरू जान्न चाहन्छन् कि उनीहरूले स्वास्थ्य र सामाजिक घटनाहरूको भविष्यवाणी गर्न सक्छन् कि सक्दैनन्।
डेनमार्कको प्राविधिक विश्वविद्यालयले आर्टिफिसियल इन्टेलिजेन्समा आधारित ‘डेथ क्याल्कुलेटर’ तयार गरेको छ । यो मृत्यु भविष्यवाणी गर्ने बारे दावी गरिएको छ कि यसले व्यक्तिको जीवनको अवधि धेरै सटीकताका साथ बताउन सक्छ। सरल भाषामा यो मृत्यु भविष्यवाणीले व्यक्तिलाई कति वर्ष बाँच्ने छ भनेर बताउन सक्छ।
एक तरिकामा एक व्यक्तिले आफ्नो म्याद समाप्त हुने मिति प्राप्त गर्नेछ। वैज्ञानिकहरू भन्छन् कि यो परियोजनाले पनि च्यापजिपिटी जस्तै एल्गोरिदम र डाटामा काम गर्दछ।
डेनमार्कको प्राविधिक विश्वविद्यालय (डीटीयू) का प्रोफेसर सुने लेहमनले यसबारे जानकारी दिएका हुन्। उनले सन् २००८ देखि २०२० सम्म ६० लाख मानिसको स्वास्थ्य र श्रम बजार सम्बन्धी तथ्याङ्क परीक्षणका लागि विश्लेषण गरिएको बताए । यस मार्फत मिति भविष्यवाणीकर्ताले ७८ प्रतिशत सटीकताका साथ सही तथ्याङ्क देखाएको छ। लेहम्यानले कुनै पनि कुराको भविष्यवाणी गर्न सक्ने बताउँछन्।न्युज कारखाना
काठमाडौं, १७ चैत ।
मानिसमा धेरै घातक र घातक रोगहरू पशुबाट आएको भनिन्छ।
भाइरस जनावरबाट मानिसमा सर्छ भनिदै आएको छ। उदाहरणका लागि एड्सका लागि जिम्मेवार भाइरस चिम्पान्जीबाट मानिसमा आएको हो।
त्यस्तै, कोभिड–१९ को महामारी चमेरोबाट मानिसमा सरेको भनिएको छ । तर यो सिक्काको एउटा पाटो मात्र हो । मानिस यस मामिलामा जनावरभन्दा धेरै अगाडि रहेका छन् । एउटा नयाँ अध्ययनले जनावरमा भाइरस फैलाउनमा मानिस दोब्बर अगाडि रहेको देखाएको छ ।
अन्वेषकहरूले सार्वजनिक रूपमा उपलब्ध भाइरल जीनोमको अनुक्रम विश्लेषण गरे र पत्ता यो लगाए कि मानिसहरूले जनावरहरूमा भाइरस सार्न सक्छन्,
त्यो पनि संख्याको दोब्बर हुने गरी अर्थात् जनावरबाट मानिसमा सर्ने भाइरसको संख्या मानिसबाट जनावरमा सर्ने भाइरसको संख्या भन्दा दोब्बर तिब्रदर रहेको छ। समाचार अनुसार अनुसन्धानकर्ताहरूले १ करोड २० लाख भाइरस जीनोम हेरेर करिब ३ हजार भाइरस एक प्रजातिबाट अर्को प्रजातिमा सजिलै सर्न सक्ने पत्ता लगाएका छन् ।
तीमध्ये ७९ प्रतिशत भाइरसहरू थिए, जुन एक प्रजातिबाट अर्को जनावरमा सर्न सक्छ। बाँकी २१ प्रतिशत मानिसमा फैलिने सम्भावना भएका भाइरसहरू थिए। यी २१ प्रतिशतमध्ये ६४ प्रतिशत भाइरसहरू थिए, जुन मानिसबाट जनावरमा सर्न सक्छ, जसलाई एन्थ्रोपोनोसिस भनिन्छ। जबकि यी मध्ये ३६ प्रतिशत भाइरसहरू थिए, जुन जनावरबाट मानिसमा सर्न सक्छ। यो प्रसारण जुनोसिस भनिन्छ।
मानिसका घरपालुवा जनावरहरू जस्तै कुकुर र बिरालोहरू एन्थ्रोपोनोसिसको शिकार हुन सक्छन्। साथै घरेलु कामका लागि पालिएका सुंगुर, घोडा, गाईवस्तु आदिमा पनि मानिसबाट भाइरस सर्ने गर्दछ । यस बाहेक, चल्ला, हाँस, चिम्पान्जी, गोरिल्ला, बाँदर र अन्य जंगली जनावरहरू जस्तै र्याकुन, अफ्रिकाको नरम फर मुसालाई पनि यो सूचीमा समावेश गरिएको छ। जंगली जनावरहरूबाट मानिसमा सर्ने अन्य जनावरहरूको तुलनामा धेरै पटक यस्तो देखिएको अनुसन्धान प्रतिबेदनमा उल्लेख गरिएको छ।
मानिस र जनावरहरूमा अनगिन्ती कीटाणुहरू छन्, जुन धेरै नजिक आएमा सजिलै एकबाट अर्कोमा जान सक्छन्। जबकि भाइरसहरू विभिन्न प्रजातिहरू बीच सजिलै उफ्रन सक्छन्। शरीरको संक्रमित तरल पदार्थ यसको लागि जिम्मेवार हुन्छ। वा जनावरको टोकाइबाट पनि यो संक्रमण हुन सक्छ। शताब्दीको दौडान त्यहाँ धेरै महामारीहरू थिए, जसमा भाइरस, ब्याक्टेरिया र कवकबाट हुने रोगहरू फैलिए र लाखौं मानिसहरूको मृत्यु भएको थियो।न्युज कारखाना
काठमाडौं, १७ चैत ।
हाल नेपालमा स्थानीय वायुको प्रभाव रहेको छ।
जल तथा मौसम विज्ञान विभाग, मौसम पूर्वानुमान महाशाखाका अनुसार देशका पहाडी भू–भागमा आंशिक देखि साधारणतया बदली रही बाँकी भू–भागमा आंशिक बदली देखि मौसम मुख्यतया सफा रहेको छ।
दिउँसो देशको पहाडी भू–भागमा आंशिक देखि साधारणतया बदली रही बाँकी भू–भागमा आंशिक बदली रहने छ। देशको पहाडी भू–भागका थोरै स्थानहरूमा तथा बाँकी भू–भागका एक दुई स्थानमा मेघगर्जन र चट्याङ्गसहित हल्का देखि मध्यम वर्षाको सम्भावना रहेको छ। देशका उच्च पहाडी तथा हिमाली भू-भागका थोरै स्थानहरूमा हल्का हिमपातको सम्भावना रहेको छ।
राती भने देशका पहाडी भू–भागमा आंशिक बदली रही बाँकी भू–भागमा मौसम मुख्यतया सफा रहने छ। कोशी, गण्डकी र कर्णाली प्रदेशको पहाडी भू–भागको थोरै स्थानहरूमा मेघगर्जन र चट्याङ्गसहित हल्का वर्षाको सम्भावना रहेको छ। कोशी, गण्डकी र कर्णाली प्रदेशको उच्च पहाडी तथा हिमाली भू–भागका थोरै स्थानहरू र बाँकी प्रदेशका उच्च पहाडी तथा हिमाली भू–भागका एक दुई स्थानमा हल्का हिमपातको सम्भावना रहेको छ।
देशको पहाडी भू–भागमा आंशिक देखि साधारणतया बदली रही बाँकी भू–भागमा आंशिक बदली रहने छ। देशको पहाडी भू–भागका थोरै स्थानहरूमा तथा बाँकी भू–भागका एक दुई स्थानमा मेघगर्जन र चट्याङ्गसहित हल्का देखि मध्यम वर्षाको सम्भावना रहेको छ। देशका उच्च पहाडी तथा हिमाली भू–भागका थोरै स्थानहरूमा हल्का हिमपातको सम्भावना रहेको हुँदा त्यस क्षेत्रमा दैनिक जनजीवन लगायत कृषि, स्वास्थ्य, पर्यटन, पर्वतारोहण, सडक तथा हवाई यातायातमा आंशिक असर पर्ने सम्भावना रहेकोले आवश्यक सतर्कता अपनाउन महाशाखाले अनुरोध गरेको छ ।न्युज कारखाना
बेइजिङ, १३ चैत ।
चीनले हाइड्रोजनबाट चल्ने पहिलो ट्रेनको सफल परीक्षण गरेको छ ।
घरेलु रूपमा विकसित गरिएको यो प्रविधि गत हप्ता बिहीबार परीक्षण गरिएको थियो। विश्व नै वायु प्रदूषणको समस्यासँग लडिरहेको बेलामा चीनमा निर्मित हाइड्रोजनबाट चल्ने रेल स्वच्छ सहरी यातायातका लागि महत्वपूर्ण कदम साबित हुन सक्ने जनाइएको छ ।
ट्रेन हाइड्रोजन ऊर्जा प्रोपल्सन प्रणालीमा चल्छ, जसले परीक्षण डेटा अनुसार प्रति किलोमिटर मात्र ५ किलोवाट घण्टाको औसत ऊर्जा खपत गर्दछ। ऊर्जा दक्षताको हिसाबले यो धेरै राम्रो संख्या हो।
सीजीटीएनका अनुसार हाइड्रोजनबाट चल्ने ट्रेनको यो परीक्षण बिहीबार बिहान जिलिन प्रान्तको चाङचुनमा भएको थियो। यो प्रविधि सीआरआरसी चाङचुन रेलवे गाडीले विकास गरेको हो। यसको सफल परीक्षणको दौडान ट्रेनले पूर्ण रूपमा लोड हुँदा १६० किलोमिटर प्रति घण्टाको गति हासिल गर्यो। ट्रेनले १ हजार किलोमिटर भन्दा बढीको प्रभावशाली ड्राइभिङ गरेको थियो, जसले इन्धन भर्नको लागि रोक्नको आवश्यकतालाई उल्लेखनीय रूपमा घटाउँछ।
परीक्षणमा यात्रा तय गर्नु अघि हाइड्रोजन पावर प्रणालीले स्थायित्व, अत्यधिक तापक्रम माइनस २५ डिग्री सेल्सियस देखि ३५ डिग्री सेल्सियससम्म कम्पन प्रतिरोध, विद्युत चुम्बकीय अनुकूलता र आगो सुरक्षाको लागि परीक्षण पार गरेको छ ।
यो सफल परीक्षण चीनको रेल ट्रान्जिटको लागि एक प्रमुख कोसेढुङ्गा हो।न्युज कारखाना
