काठमाडौँ । रुसी राष्ट्रपति भ्लादिमिर पुटिनले युक्रेनसँग शान्ति वार्ता सुरु गर्न दुई शर्त राखेका छन् । राष्ट्रपति पुटिनले युक्रेनले डोनेट्स्क, लुहान्स्क, खेरसन र जापोरोज्यबाट आफ्ना सेना फिर्ता गर्नुपर्ने र दोस्रो युक्रेन नेटोमा सामेल नहुने भएमा वार्ता शुरु गर्न तयार रहेको सन्देश दिएका हुन् ।
युक्रेनसँग सम्भावित युद्धविरामका लागि पुटिनको सर्तहरू ९० देशका प्रतिनिधिहरू स्विट्जरल्याण्डमा भेट्न जाँदै गर्दा यस्तो अवस्थामा बाहिर आएको हो । यस सम्मेलनमा युक्रेनका लागि शान्तिको बाटोबारे छलफल हुने बताइएको छ । यसका लागि रुसलाई निम्तो दिइएको छैन । तर, युक्रेनी राष्ट्रपति भोलोडिमिर जेलेन्स्की त्यसमा सहभागी हुन जाँदैछन् ।
रुसी विदेश मन्त्रालयका नेताहरुसँगको भेटमा पुटिनले भने, ‘युक्रेनले डोनेस्क, लुहान्स्क, खेर्सन र जापोरोज्यबाट आफ्ना सेना फिर्ता गर्ने र नाटोमा सामेल नहुनेबित्तिकै रुसी सेना त्यहाँबाट पछि हट्न थाल्छ । ‘ पुटिनले युक्रेनले यी क्षेत्रबाट आफ्ना सेना पूर्ण रूपमा फिर्ता गर्नुपर्नेमा जोड दिएका छन् ।
यससँगै पुटिनले युक्रेनले नेटोमा सामेल हुने आफ्नो योजना त्याग्नुपर्ने बताएका छन् । उनले युक्रेनले आफ्नो सिमाना (भूमि) सम्बन्धी नयाँ यथार्थलाई स्वीकार गर्नुपर्ने बताए । यी सर्तहरूको उल्लेख गर्दै पुटिनले रुस–युक्रेन युद्धको शान्तिपूर्ण समाधानका लागि भएको सम्झौतालाई अन्तर्राष्ट्रिय सन्धिमा अभिलेख गर्नुपर्ने बताए । साथै, रुसमाथि लगाइएका सबै प्रतिबन्धहरू पनि हटाउनुपर्नेछ । रुसी राष्ट्रपतिले युक्रेनी सेनालाई फिर्ता गर्न सुरक्षित बाटो उपलब्ध गराउने वाचा गरेका छन् ।
युक्रेनले आयोजना गर्न लागेको शान्ति सम्मेलनको एक दिनअघि पुटिनले युद्ध अन्त्य गर्ने शर्त राखेका छन् । यो शान्ति सम्मेलन शनिबार स्वीट्जरल्याण्डको बर्गेनस्टकमा हुने भएको छ । शान्ति सम्मेलनमा ९२ देश र आठ संस्थाका एक सय प्रतिनिधि सहभागी हुने स्वीस सरकारले जनाएको छ ।
तर, रुसी प्रतिनिधिलाई निमन्त्रणा गरिएको छैन । चीन, ब्राजिल र साउदी अरबका प्रतिनिधिले सम्मेलनमा भाग लिन अस्वीकार गरेका छन् ।
सम्मेलनमा दुई दिनसम्म वार्ता हुनेछ । यी तीन मुद्दाहरू खाद्य सुरक्षा, आणविक विकिरण र सुरक्षाका साथै मानवीय मुद्दाहरूसँग सम्बन्धित हुनेछन् । यसमा युक्रेनी बालबालिका सहित सबै युक्रेनी बन्दीहरू र कैद गरिएका युक्रेनीहरूको रिहाई समावेश छ।
सम्मेलनमा भएका निर्णयहरू मध्यस्थकर्तामार्फत रुसलाई जानकारी गराइनेछ । सम्मेलनको योजना अनुसार यी मध्यस्थकर्ताहरूले रुस र युक्रेनबीच मध्यस्थता गर्नेछन्। यसअघि पनि यस्ता वार्तामा सहमति भइसकेको छ । तर, युद्ध रोक्ने पुटिनको भनाइले शान्ति सम्मेलनको एजेण्डामा कुनै परिवर्तन ल्याउने वा नदिने भन्ने अझै निश्चित छैन ।
युक्रेनी राष्ट्रपति भोलोडिमिर जेलेन्स्कीले पुटिनको युद्धविराम प्रस्तावलाई अल्टिमेटम भनेका छन्, जसलाई विश्वास गर्न सकिँदैन । जेलेन्स्कीले आफूले बुझेसम्म युद्धविरामसँग सम्बन्धित शर्तहरू स्वीकार गरे पनि पुटिनले सैन्य आक्रमण रोक्न नसक्ने बताए ।
उनले पुटिनका यी सन्देशहरू हिटलरले प्रयोग गरेको सन्देशसँग मिल्दोजुल्दो रहेको बताए ।
जेलेन्स्कीले भने, ‘हिटलरले मलाई चेकोस्लोभाकियाको एक भाग दिनुहोस् र म युद्ध अन्त्य गर्छु भन्थे । यो पूर्ण झुट थियो । यसपछि हिटलरले पोल्याण्डको एक हिस्सा मागे । तर यसपछि पनि हिटलरले सम्पूर्ण युरोपमा आफ्नो नियन्त्रण कायम राखे।’
युक्रेनी विदेश मन्त्रालयले पुटिनको पछिल्लो भनाइमा कुनै नयाँ कुरा नभएको बताए ।
मन्त्रालयले भने, ‘स्विट्जरल्याण्डमा शान्ति शिखर सम्मेलनको पूर्वसन्ध्यामा पुटिनको एउटै लक्ष्य छ, यस शिखर सम्मेलनमा विश्वभरका नेता र देशहरूलाई सहभागी हुनबाट रोक्नु ।’
त्यस्तै अमेरिकी रक्षामन्त्री लोयड अस्टिनले शुक्रबार रुसी राष्ट्रपति भ्लादिमिर पुटिनले युक्रेनलाई युद्ध अन्त्य गर्न आग्रह गर्ने स्थितिमा नभएको बताएका छन् । उनले भने- ‘पुटिनले युक्रेनलाई शान्ति प्राप्त गर्न के गर्नुपर्छ भन्न सक्ने स्थितिमा छैनन् ।’ उनले पुटिनले चाहेमा आज नै युद्ध अन्त्य गर्न सक्ने बताए ।न्युज कारखाना
काठमाडौँ । आजदेखि पशुपतिनाथ मन्दिरका चारवटै ढोका खोलिएका छन् ।
पशुपतिनाथ मन्दिरमा दशनार्थीको सङ्ख्या बढ्दै गएको र सबैले बिहानको समयमा पशुपतिनाथका चारवटै ढोकाबाट दर्शन गर्न पाउन भन्ने उद्देश्यका साथ आजदेखि बिहान ४ बजेदेखि नै पशुपतिनाथको चारवटै ढोका खोलिएको पशुपति क्षेत्र विकास कोषले जनाएको छ ।
यसअघि पशुपतिनाथ मन्दिरमा भट्टहरु प्रवेश गरेपछि बिहान ८: ३० बजेपछि मात्रै बाँकी तीन वटा ढोका खोलिने गरिएकामा आजदेखि चारवटै ढोका बिहान ४ बजे नै खोलिएको हो ।
चारवटै ढोका खोलिएपछि अहिले भगवान पशुपतिनाथको दर्शनका लागि भक्तजनहरुको कोर क्षेत्रमा लाइन बढेको र दर्शन गर्न पनि सहज भएको कोषले जनाएको छ ।
अहिलेसम्म पशुपतिनाथको पश्चिमतर्फको ढोका बिहान ४ बजेदेखि खुला हुने र उत्तर, पूर्व र दक्षिणका ढोका बिहान ९: ३० बजेदेखि ११: ३० सम्म खुला गरिँदै आएको थियो।
यसअघि महाशिवरात्रि, हरितालिका तीज र बालाचतुर्दशीका दिन मात्रै पशुपतिनाथ मन्दिरको चार वटा ढोका बिहान ४ बजेदेखि खोल्ने गरिएको थियो ।न्युज कारखाना
भक्तपुर । विगत २४ वर्षदेखि अष्ट्रेलियाको सिडनीस्थित कलेजमा अध्यापनरत डा सोजेन प्रधानले विदेश आउने नाममा अन्धाधुन्ध आँंखा चिम्लेर आउने गल्ती नगर्न सुझाएका छन् । अष्ट्रेलियामा स्थायी वसोबास गरिरहेर हाल केही दिनका लागि नेपाल आएका भक्तपुर नगरपालिका वडा नं ९ नवदुर्गास्थानका उनले सवैकुरा बुझेर मात्रै विदेश आउन नयाँं पुस्तालाई सुझाब दिएका छन् ।
सकेसम्म नेपालमै केही गर्न कोसिस गर्नुस्, उनले नयाँं पुस्तालाई लक्षित गर्दै भने, भएन भने बिकल्पको रुपमा मात्रै विदेश आउने सोच्नुस् । उनले सवै नेपाली विदेश पुग्दा देशको दुर्दशा हुन थालेको भन्दै चिन्तासमेत व्यक्त गरे ।
विदेशमा रहे पनि देशको लागि केही गर्ने हुतहुती छ, उनले थपे, त्यही कारण केही गर्न सकिन्छ भनेर नेपाल आउने गरेको छ । आफूले विशेष गरेर अनुसन्धानको काम गरिरहेका र त्यसलाई नेपाल र नेपालीसँंग जोडेर नेपालकै फाइदाका लागि गर्ने प्रयास गरिरहेको जानकारी उनले गराए । भक्तपुर नवदुर्गास्थानका पुख्र्याैली घर दाजुभाइलाई भाग दिएर उनी अहिले अष्ट्रेलियामा स्थायी बसोबास गर्छन् । न्युज कारखाना
काठमाडौं । युवा तथा खेलकुदमन्त्री विराजभक्त श्रेष्ठले सरकारलाई दिएको समर्थनबारे विचार गर्ने बेला आएको बताएका छन् ।
शनिबार काठमाडौंमा राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीको स्थापनाको अवसरमा आयोजित शुभकामना आदानप्रदान कार्यक्रममा बोल्दै मन्त्री श्रेष्ठले अहिले सरकारलाई दिएको समीक्षा गर्ने बेला भएको बताएका हुन् ।
उनले सरकार पुरातन र कर्मकाण्डी हिसाबमै चलेको बताउदै आफूहरु खल्तीमा राजीनामा पत्र बोकेर हिँडेको बताए । उनले राजीनामा पत्र बोकेर हिडेको र त्यसमा मिति मात्रै लेख्न बाँकी रहेको उल्लेख गरे ।
उनले भनेका छन्- ‘केही चिजमा हामीलाई अनावश्यक, अनाधिकृत हिसाबले हामीलाई कुनै किसिमको सम्झौता गर्नुपर्यो भने त्यो दिन नै राष्ट्रिय स्वतन्त्र पार्टीबाट सरकारबाट बाहिर आउन तयार छ,’ उहाँले भन्नुभयो, ‘हाम्रो राजीनामा पत्रमा मिति मात्रै लेख्न बाँकी छ, त्यो तयार गरेर बोकेर हामी हिँडेका छौँ । वर्तमान राजनीतिक परिस्थितिमा एक पटक हामी जिम्मेवार नेताहरु सबै बसेर सल्लाह पनि भएको छ । सरकारलाई दिएको समर्थको बारेमा समीक्षा गर्नुपर्ने बेला भएको छ ।’न्युज कारखाना
काठमाडौं । जापानमा २ महिने “लेक हामाना हानाहाको पुष्प मेला २०२४ सम्पन्न भएको छ । ५६ हजार हेक्टर जमिनले ओगटेको नेवाः (नेवार) बगैँचामा मेला भएको हो ।
बगैंचालाई चारैतर्फबाट उत्तिकै क्षेत्रफल भएको तालले घेरिएको छ । निकै मनमोहक र सफा पानी देखिने यस तालले हामाना हानाहाको पुष्प मेलालाई समेत सुन्दर देखाएको थियो । 
लेक हामाना हानाहाको पुष्प मेला २०२४ नेवाः बगैंचाका व्यवस्थापक ३४ वर्षदेखि जापान बस्दै आएका प्रोफेसर नरेश महर्जन हुन् । 
उनी शुजुओका अञ्चलका अम्बेस्डर पनि हुन् । “लेक हामाना हानाहाको पुष्प मेला २०२४“ नेवाः बगैंचाको लागि भूमिस्पर्श बुद्ध र नाट्य गणेश नेपालबाट ल्याएको हो, महर्जनले भने ।
नेवाः बगैंचामा नेपाली फूलहरु रोप्नको लागि नेपाली फूलहरुको जानकारी दिन निकै समयदेखि आफू लागिपरेका उनले जनाए । 
आफ्नो देश नेपालको नाम चिनाउन, बुद्ध जन्मेको देश नेपाल हो भन्ने जानकारी दिन कार्यक्रम गरेको महर्जनले बताए ।
पूर्ण रूपमा विगत १ बर्षदेखि नै यो लेक हामाना हानाहाको पुष्प मेला २०२४ को निम्ति भोलिन्टियर रुपमा काम गर्दै आएको उनले बताए ।
“लेक हामाना हानाहाको पुष्प मेला २०२४“ को लागि विभिन्न नेवाः सांस्कृतिक कार्यक्रमहरु पनि भएको जनाइयो । शुभारम्भ भएको दिनमा स्वयं महर्जनले लाखे प्याखं प्रस्तुति दिएका थिए ।
उनकै भाइ दीलिप महर्जनले धिमे बजाएर प्रस्तुति गरेका थिए । जापानमै बस्दै आएका राम महर्जनले बाँसुरी बजाएर प्रस्तुति दिएका थिए ।
त्यसैगरी नेपालबाट साहित्यकार रीता महर्जन “ऋतु“ र कलाकार सलिना अवालेले पनि यस “लेक हामाना हानाहाको पुष्प मेला २०२४“ मा आ–आफ्नो प्रस्तुति प्रस्तुत गरेका थिए ।
कलाकार सलिना महर्जनले बारम्बार धिमे प्याखं नाचेर दर्शकहरूको मात्र होइन, आमन्त्रित विशिष्ट पाहुनाहरुको समेत स्याबासी पाएकी थिइन् । साहित्यकार रीता महर्जन “ऋतु“ र महर्जनको युगल नाचले पनि सबैको मन जितेको थियो ।
साहित्यकार रीता महर्जन “ऋतु“ र कलाकार सलिना अवाले आमाछोरी हुन् । 
आफ्नो देश, आफ्नो भाषा, आफ्नो पहिचानको निम्ति सदा अग्रसर भई नेपालको नाम उँचो राखिराख्ने महर्जनले टेलिफोनमा बताए ।न्युज कारखाना
काठमाडौं । राप्रपा नेपालले आगामी फागुन ७ देखि ९ गतेसम्म काठमाडौँमा राष्ट्रिय महाधिवेशन गर्ने निर्णय गरेको छ । जेठ ३१ र ३२ गते बसेको केन्द्रीय कार्यसमितिको बैठकले महाधिवेशनको मिति तोकेको हो ।
बैठकमा अध्यक्ष कमल थापाले प्रस्तुत ‘समसामयिक परिस्थिति र राप्रपा नेपालको कार्यदिशा र कार्यक्रम’ पारित गरेको छ ।
त्यस्तै बैठकले महङ्गी भ्रष्टाचारबिरुद्ध देशव्यापीरुपमा अभियान सञ्चालन गर्ने निर्णय गरेको छ भने ‘उच्चस्तरीय भ्रष्टाचार नियन्त्रण नागरिक आयोग’ गठनको माग गरेको छ ।
त्यसैगरी पार्टी सङ्गठन सुदृढीकरण लागि देशभर राजनीतिक गतिविधिको समीक्षा गरिएको बैठकमा वडादेखि केन्द्रसम्मको राजनीतिक कार्यसूची सार्वजनिक गरेको छ । न्युज कारखाना
काठमाडौँ । सिरिल रामाफोसा दक्षिण अफ्रिकाको राष्ट्रपतिमा पुन: निर्वाचित भएका छन् ।
दक्षिण अफ्रिकाको संसदले सत्तारुढ अफ्रिकी नेशनल कंग्रेस (एएनसी) र विपक्षी दलहरूबीच ऐतिहासिक गठबन्धन सम्झौतापछि फेरि एकपटक सिरिल रामाफोसालाई देशको राष्ट्रपतिमा निर्वाचित गरेको हो ।
दक्षिण अफ्रिकाको नयाँ सरकारमा रामाफोसाको एएनसी, सेन्टर-राइट डेमोक्रेटिक एलायन्स (डीए) र साना दलहरू सामेल छन् ।
विजयपछिको भाषणमा रामाफोसाले नयाँ गठबन्धनको प्रशंसा गरेका थिए । उनले भने, ‘नेताहरूले हाम्रो देशका सबैको हितका लागि मिलेर काम गर्नेछन् भन्ने मतदाताहरूले अपेक्षा गरेका छन् ।’
चर्को राजनीतिक नाटकका बीचमा यो सहमति भएको हो । एएनसीका महासचिव फिकिले म्बालुलाले गठबन्धन सम्झौतालाई ‘उल्लेखनीय पाइला’ भनेका छन्।
रामाफोसा सन् २०१८ मा पहिलो पटक दक्षिण अफ्रिकाको राष्ट्रपतिमा निर्वाचित भएका थिए । उनले सत्ता संघर्षपछि ज्याकोब जुमालाई राष्ट्रपति र एएनसी नेताको रूपमा प्रतिस्थापित गरेका थिए । न्युज कारखाना
१ असार, महोत्तरी
जनप्रतिनिधिहरुले जनतालाई उधमसिल वनाउने प्रयास असफल भएको वताएका छन ।
सामुदायिक विकास तथा पैरवी मंच नेपाल र इसिमोडको आयोजनामा शुक्रबार जनप्रतिनिधिहरुविच भएको अन्तर्कृयामा सीप सिकाएर पनि उधमसिल वनाउन नसकिएको गुनासो गरेका हुन ।
भंगाहा नगरपालिकाका नगरप्रमुख सन्जिव साहले सर्वसाधारणहरुलाई हरेक हिसावले उधमशिल वनाई आत्मनिर्भर वनाउने योजना महत्वपूर्ण भएतापनी लाभान्वित गर्न नसकिएको स्विकार गरे ।
`हामीले महिला र पुरुषका लागि छुट्टाछुट्टै सीप विकासका कामहरुलाई निरन्तरता दिदै आएका छौ ।´ नगरप्रमुख साहले भने । `तर तालिम लिएको भोलिपल्टवाट नै त्यो सकिन्छ, व्यवहारमा उतारेको र आर्थिक उपार्जनमा जोडेको कम नै देखिन्छ ।´
सिपलाई व्यवहारमा उतारी स्थानिय उत्पादनलाई प्रातमिकता दिने हो भने पर्ययकिय हिसावले समेत पर्वद्वन हुने जिकिर गर्दै गैरसरकारी संस्थाहरुले स्थानिय सरकारसँग सहकार्य गरेर योजना वनाउनुपर्नेमा उनिहरुले जोड दिएका छन ।
इसिमोडका सहजकर्ता सिजन श्रेष्ठले महिला तथा गृहणीहरुलाई उधमशिल वनाउन नयाँ ढंगले अगाडि बढनुपर्ने वताउदै सप्तरी, धनुषा र महोत्तरीमा फरक कार्ययोजनना वनाईरहेको वताए ।
वासवाट ब्रस, धुप र स्थानिय वस्तुहरुलाई पर्वद्वन गर्ने अभियान अन्तर्गत बजारको समेत सुनिश्चितता गरेर सारिरिकरुपमा आशक्त र महिलाहरुलाई सहभागी गराईरहेको उन्को भनाई छ ।
हाईग्रीड परियोजना अन्तर्गत बाढी पुर्व सुचनामा समेत काम गरिरहेको इसिमोडले सामुदायिक विकास तथा पैरवी मंचको साझेदारीमा महोत्तरीमा विपन्नहरुलाई आत्मनिर्भर वनाउन विभिन्न काम गरिरहेको छ ।
सामुदायिक विकास तथा पैरवी मंचका अध्यक्ष नागदेव यादवले नगरका टोल र बस्तिहरुलाई उधमशिल वनाएर आर्थिक आधार तयार गर्नुपर्ने सुझाव दिए ।
जनकपुर उपमहानगरपालिका, मिथिला नगरपालिका, बर्दिवास नगरपालिका र भंगाहा नगरपालिकाका योजना प्रमुख,प्रमुख प्रशासकिय अधिकृत, उपमेयर र नगरप्रमुखहरुको उपस्थितिमा भएको उक्त अन्तर्कृयामा सहभागीहरुले तालिमको नाममा खर्च मात्र भएको वताएका थिए ।न्युज कारखाना
काठमाडौँ । सन् १९९७ को सर्वकालीन ब्लकबस्टर फिल्म बोर्डरको सिक्वेलको रिलिज मिति सार्बजनिक भएको छ ।
फिल्मको निर्माण पक्षले फिल्म २०२६ को जनवरी २३ मा रिलिज हुने जानकारी दिएका छन् ।
यस फिल्ममा सनी देओलसँगै आयुष्मान खुराना पनि मुख्य भूमिकामा देखिनेछन् । अब छिट्टै यो चलचित्रको छायांकन सुरु गर्ने निर्माण पक्षले जनाएको छ । मिडिया रिपोर्टका अनुसार बोर्डर २ को छायांकन अक्टोबरबाट सुरु हुने बताइएको छ ।
बोर्डर २ लाई जेपी दत्तले निर्देशन र निर्माण गर्न लागेका छन्, जसले १९९७ को बोर्डर पनि निर्देशन गरेका थिए । भूषण कुमार र जेपी दत्तकी छोरी निधि दत्तले पनि फिल्म निर्माण गर्दैछन् । यस फिल्ममा सनी देओल मेजर कुलदीपको भूमिकामा देखिनेछन् ।
सन्नी देओलका फिल्महरूको बारेमा कुरा गर्दा उनको अन्तिम फिल्म गदर २ थियो, जुन बक्स अफिसमा सुपरहिट थियो । उनी चाँडै लाहोर १९४७, बाप, सूर्य र अपने २ मा देखिनेछन् । फिल्म बोर्डर सन् १९९७ मा रिलिज भएको थियो । १० करोडमा बनेको यो फिल्मले ६५ करोड कमाएको थियो । यो त्यो वर्षको सबैभन्दा ठूलो फिल्म थियो ।न्युज कारखाना
काठमाडौँ । युक्रेन कुनै समय युरोपमा व्यावसायिक सरोगेसीका लागि सबैभन्दा रुचाइएको गन्तव्य थियो । तर रुसले युक्रेनमा आक्रमण गरेपछि युक्रेनमा सरोगेसी मार्फत जन्माउने बालबालिकाको संख्या ९० प्रतिशतले घटेको छ ।
त्यसैले अहिले सन्तान जन्माउन चाहने जोडी युक्रेनको सट्टा जर्जियातिर लागेका छन् । जसका कारण जर्जियामा सरोगेसीको मूल्यमा भारी वृद्धि भइरहेको छ । तर यसका कारण महिलामाथि दबाब पर्ने डर पनि बढ्दै गएको छ, किनभने सरोगेसीका लागि धेरै विदेशी महिला पनि भर्ना भइरहेका छन् ।
३७ वर्षीया एलिना (नाम परिवर्तन गरिएको) भन्छिन्, ‘पैसाको समस्या नभएको भए मैले यो काम जर्जियाको एउटा सरोगेसी एजेन्सीसँग गरेको थिइनँ । बदलामा, एलिनाले उनको गर्भावस्थामा प्रत्येक महिना ५०० डलर पाउनेछन् । साथै, बच्चाको जन्म पछि, तिनीहरूलाई एकमुष्ट १५ हजार डलर रकम दिइनेछ ।
एलिना भन्छिन्, ‘म एक्लै सन्तान जन्माउन नसक्ने परिवारलाई सहयोग गर्न चाहन्छु । आफ्नै सन्तान जन्माउन नसकेका धेरै परिवार टुक्रिएको मैले देखेको छु ।’
तर, एलिना पनि थप्छिन्, ‘तर, सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण कुरा मलाई पैसा चाहिन्छ । म आफ्नो परिवारको लागि राम्रो गर्न चाहन्छु । म आफ्नो र मेरा बच्चाहरूको लागि बलियो हुनुपर्छ ।’
सरोगेसी प्रक्रियाको क्रममा, ल्याबमा इच्छुक जोडीहरूको अण्डा र शुक्रकीट मिसाएर भ्रूण सिर्जना गरिन्छ । यसलाई टेस्ट ट्यूब पनि भनिन्छ । त्यसपछि यो भ्रूण एक सरोगेट आमाको कोखमा प्रत्यारोपण गरिन्छ, अर्थात् एक महिला जसले बच्चा जन्माउनको लागि आफ्नो गर्भ भाडामा दिएकी छिन् । सरोगेसी वा सरोगेसीको व्यवसाय विश्वभर करोडौं डलरको छ । जर्जियाको सरोगेसी एजेन्सीले एलिनालाई उनको जन्मस्थान कजाकिस्तानबाट भर्ती गरेको थियो । जहाँ एलिनाले दुई सन्तानलाई एक्लै हुर्काइराहेकी थिइन् । एलिनाले कपडा पसलमा काम गरेर कमाएको भन्दा तीन गुणा बढी पैसा गर्भ भाडामा वा सरोगेसी मार्फत कमाउने छिन् । उनी भन्छिन्, ‘मलाई आफ्ना छोराछोरीबाहेक अरू कसैको वास्ता छैन ।’ हाल उनी आफ्नो गर्भमा दम्पतीको भ्रूण प्रत्यारोपण गर्न जर्जियाको राजधानी टिबिलिसी जाने पर्खाइमा छिन् ।
उनले यो कामका लागि आफूलाई तयार पारेको र आफ्नो सहयोगी कोहि नभएको बताएकी छन् ।
माग द्रुत गतिमा बढ्यो
जर्जियाले अब युक्रेनलाई युरोपमा सरोगेसी व्यवसायमा धेरै पछाडि छोडेको छ, तर जर्जियाको जनसंख्या युक्रेनको दशांश मात्र छ । यस्तो अवस्थामा यहाँका सरोगेसी एजेन्सीहरूले मध्य एसियाभरबाट एलिनाजस्ता महिलालाई भर्ती गरिरहेका छन् ।
सरोगेसी व्यवसायमा ठुलो रकम लाग्ने भएकाले महिलालाई गर्भ भाडामा दिन दबाब दिने आशंका पनि बढेको छ । यो दबाबले यस उद्योगसँग सम्बन्धित व्यक्तिहरू पनि चिन्तित छन् ।
बोलाशक नामक सरोगेसी एजेन्सी चलाउने दमिरा बेबेर्गेनोभा भन्छिन्, ‘हेर्नुहोस्, आफ्नो कोखबाट अर्काको बच्चा जन्माउनुमा व्यावहारिक रूपमा कुनै फाइदा छैन । हाम्रा केटीहरूले आफूहरूलाई बाध्य पारिएको महसुस गर्छन् ।’ दमिरा भन्छिन्, ‘सरोगेट आमा बन्ने कुनै पनि महिलाले आफ्नो सही दिमागमा यो गर्दैनन् । आर्थिक बाध्यताका कारण उनी यो काम गर्छन । प्रायः सबै केटीहरूले आफ्नो भविष्य सुरक्षित गर्नका लागि मात्रै अरूको सन्तान जन्माउने गर्छन् ।’
दमिराको एजेन्सीले टिकटक र इन्स्टाग्राममा विज्ञापनहरू मार्फत २० देखि ३४ वर्षसम्मका महिलाहरूलाई जोड्छ ।
सरोगेसीको माग बढेको कारण, दामिराले सम्भावित सरोगेट आमाहरूलाई भेट्नका लागि प्रायः कजाकस्तानमा उडान भर्नुपर्छ, जहाँ उनको तीन कार्यालयहरू छन् । यस्ता महिलाको खोजीमा कयौंपटक चीन पनि जानुपर्ने हुन्छ ।
दमिरा कजाकिस्तानमा जीवनयापनको लागत बढेको र धेरै महिलाहरू दोस्रो र तेस्रो पटक सरोगेट आमा बन्न तयार भएको बताउछिन ।
दमिरा भन्छिन्, ‘आजकाल शिक्षक र जुनियर डाक्टरहरू पनि सरोगेसीका लागि हामीसँग जोडिनु दुःखद् कुरा हो । किनभने उसले आफ्नो चिकित्सा प्रशिक्षण खर्च गर्न सक्दैन, र यो मेरो लागि गर्वको कुरा होइन ।’
दमिरा भन्छिन्, ‘मलाई यी केटीहरूको लागि दु:ख लाग्छ । मलाई लाग्दैन कि पैसाले अरू कसैको बच्चाको आमा भएर बोक्ने भावनात्मक बोझको लागि क्षतिपूर्ति गर्न सक्छ । हामी उनीहरुलाई मनोवैज्ञानिक सहयोग पनि प्रदान गर्छौं । धेरै सरोगेसी एजेन्सीहरूले यो गर्दैनन् । तैपनि, आमा बन्न शरीर प्रयोग हुन्छ । यो कमाउने सजिलो तरिका होइन । यो धेरै कडा परिश्रम हो ।
प्रश्न उठ्छ, यदि त्यसो हो भने दमिराले किन सरोगेसीलाई बढावा दिइरहेकी छन् ? त्यसबाट किन नाफा कमाउने ?
यसको जवाफमा दमिरा भन्छिन्, ‘यसको माग बढ्दै गएपछि यो काम गरिरहेको छु । यो व्यवसायलाई कानुनी बनाउनुपर्छ र पारदर्शिता ल्याउनुपर्छ, जसबाट सबैले लाभ लिन सक्छन् ।
दमिरा यसअघि कानुनका प्राध्यापक भइसकेकी छिन् । त्यसैले यो व्यवसायमा आवद्ध सबैले यथासम्भव कानुनी संरक्षण पाउनुपर्ने उनको भनाइ छ ।
धेरै नराम्रो परिस्थितिबाट गुज्रिएका यस्ता धेरै महिलाले आफूलाई सम्पर्क गरेको दमिराको दाबी छ ।
सामाजिक डर
तर, हामीले भेटेका कुनै पनि महिलाले आफूलाई पीडित ठानेनन् । सरोगेट आमा बनेका धेरै महिलाहरूले यस कामबाट आफू र आफ्ना छोराछोरीको जीवन राम्रो बनाउँदै आएकोमा गर्व गरे । यी महिलाहरूले पनि आफ्नो देशमा सरोगेसीसँग जोडिएको कलंकप्रति असन्तुष्टि व्यक्त गरे ।
सबिनाको गर्भमा हुर्केको सात महिनाको केटा (यो उनको वास्तविक नाम होइन) उनको पाँचौं बच्चा हो । अर्काको बच्चालाई गर्भमा बोकेको यो तेस्रो पटक हो । उनले जर्जियाको राजधानी टिबिलिसीमा रहेको आफ्नो अपार्टमेन्टमा बोलाइन् । यो अपार्टमेन्ट उनको सरोगेसी एजेन्सीले उनलाई उपलब्ध गराएको हो । उनी यस अपार्टमेन्टको बैठक कोठा, भान्छा र बाथरूम उनी जस्तै अन्य पाँच गर्भवती महिलाहरूसँग साझा गर्छिन् । सरोगेसीका सर्तहरू अनुसार, तिनीहरू सबैले आफ्नो गर्भावस्थाको अन्तिम तीन महिना वा त्योभन्दा बढी समय जर्जियामा बिताउनु पर्छ ।
सबिनाको फ्ल्याट खुला र उज्यालोले भरिएको छ । यसमा अग्लो छत र काकेसस पहाडहरू हेरेर एउटा बालकनी छ ।
सबिना कजाकिस्तानको बल्खास तालको किनारमा अवस्थित एउटा सानो सहरकी बासिन्दा हुन् । १५ वर्षको उमेरमा उनको विवाह भयो । जर्जियामा बस्दा आफ्नै देशमा बसेको भए आफूले भोग्नु पर्ने आलोचनाबाट मुक्त भएको उनी बताउँछिन् ।
सबिना भन्छिन्, ‘मानिसहरूको मानसिकता यस्तो छ कि उनीहरू सरोगेसीलाई प्रमोट गर्दैनन् । मानिसहरूले ममाथि औंला उठाउनेछन् र मलाई बच्चा बेचेको आरोप लगाउनेछन् । मैले आफ्नो सहरका मानिसहरूलाई केही नभन्ने निर्णय गरेको छु, नत्र म घर फर्किएपछि समाजबाट निकालिनेछु ।’
सबिना भन्छिन्, ‘मुस्लिम भएकाले मैले कुनै अपराध गरिरहेकी थिएँ भनेर आफैलाई सोधेँ । मैले सरोगेसीको बारेमा धेरै पढेको छु र इन्टरनेटमा यसको बारेमा अनुसन्धान पनि गरेको छु । मलाई लाग्छ कि बच्चा हुनु एक इनामदायी कार्य हो । किनकि म कसैलाई जीवन दिँदै छु र ती मानिसहरूको भलाइ गर्दैछु जसले आफ्नै बच्चा जन्माउन सक्दैनन् ।’
सबिनाले भनिन्, ‘म यो काम सित्तैमा गर्दिनँ । मेरा छोराछोरी पढिरहेका छन् । मैले तिनीहरूलाई खुवाउनु पर्छ । मेरो जेठो छोरा अबको केही वर्षमा कलेज जाँदैछ । कजाकस्तानमा, मैले सरोगेसीबाट जति पैसा कमाउन सक्छु त्यसको दोब्बर समय लाग्छ ।’
कानूनी प्रतिबन्धहरू
सरोगेसीको विवादका कारण जर्जियाका दुवै राजनीतिक दलले यसको आलोचना गर्दै आएका छन् । जर्जियाका उदारवादी राजनीतिज्ञ र नारीवादी संगठनहरूले कडा चिकित्सा नियमहरू र महिलाहरूलाई शोषणबाट जोगाउन ठोस उपायहरूको लागि आह्वान गर्दै आएका छन् । उही समयमा, जुलाई २०२३ मा, इराक्ली गरिबाश्भिली, जो त्यतिबेला जर्जियाका प्रधानमन्त्री थिए र देशको कन्जरभेटिभ ड्रीम पार्टीका नेता थिए, उनले आफ्नो देशमा विदेशी नागरिकहरूको लागि सरोगेसी प्रतिबन्ध लगाउने घोषणा गरे। गरिबासभिलीले भने कि यी विदेशी नागरिकहरूले ‘यस सम्पूर्ण मुद्दालाई व्यवसायमा परिणत गरिरहेका छन्’ र ‘धेरै विज्ञापन’ दिइइरहेका छन् ।
जर्जियाको सरकारले बारम्बार नीतिहरू लागू गरेको छ र एलजीबीटी विरोधीको रूपमा चित्रण गरिएको कथनहरू बनाएको छ । त्यहाँको सरकारले पनि समलिङ्गी विवाह गर्नेहरूले जर्जियामा जन्मिएका बच्चाहरू लैजाने चिन्ता व्यक्त गरेको छ ।
तर, सरोगेसी एजेन्सीहरूले कडा वकालत गरेपछि, यसलाई प्रतिबन्ध लगाउने कानून संसदमा अड्किएको छ र अब जर्जियामा चुनाव हुन लागेको छ । एलिना जस्ता धेरै एकल आमाहरूले आफ्नो गर्भ भाडामा दिएर पैसा कमाउने मौका पाउने आशा राख्छन् । एलिना भन्छिन्, ‘म यो कार्यक्रम छिट्टै सुरु गर्न चाहन्छु, ताकि जतिसक्दो चाँडो अन्त्य होस् ।’
– बिबिसीबाट
न्युज कारखाना
