काठमाडौं ।
अनुज लामाको स्वरमा रहेको गीत ‘टाढा नजाउ’ सार्वजनिक भएको छ । अनुजकै संगीत, अरुणा रुम्बाको शब्द रचना, निरोज लामाको एरेञ्ज र किशोर थापाको मिक्सिङ/माष्टरिङ रहेको गीतको भिडियो सार्वजनिक भएको हो ।
किरण चापागाईंको निर्देशन रहेको गीतको भिडियोमा पुनम लक्ष्मी मगर र पुकार चापागाईंलाई फिचरिङ गरिएको छ । पंकज महराको छायांकन रहेको गीतको भिडियोमा धिरज अधिकारीको दृश्य सम्पादन एवम् कलर रहेको छ ।
प्रेमिल गीतमा आफूले माया गरेको मान्छेलाई सधै समिपमा रहन टाढा नजान आग्रह गरिएको छ । गीतको भिडियो गीतकार अरुणा रुम्बाको अफिसियल युट्यूव च्यानलमार्फत सार्वजनिक गरिएको हो ।
अरुणा रुम्बा प्रवासमा बसेर गीत, सङ्गीतमा सक्रिय हुनुहुन्छ । उहाँका दर्जन भन्दा वढि गीत श्रोता/दर्शकमाझ आएका छन्
काठमाडौ
पछिल्लो समय गीत संगीतको क्षेत्रमा गजल लोकप्रिय बन्दै गएको छ । परम्परागत साहित्यिक शैलीलाई समेट्दै समसामयिक विषयवस्तु प्रस्तुत गर्ने माध्यमको रूपमा गजलको प्रभाव विस्तार भइरहेको छ । नेपाली गजलकारहरूले राजनीतिक, सामाजिक, प्रेम, पीडा, परदेशी जीवनजस्ता विषयहरूलाई गजलमार्फत प्रभावशाली ढंगले प्रस्तुत गर्दै आइरहेका छन् जसले गर्दा जनमानसको भावना उजागर गर्न गजलले सहयोग पुर्याएको छ भने गजलले नेपाली साहित्यमा भाषिक सौन्दर्य, लयात्मकता, प्रतीकात्मकता र गहन अर्थ भित्राएको छ । गजलले साहित्यिक विधामा विविधता समेत ल्याएको छ । नयाँ पुस्ताका लेखक तथा पाठकहरू पनि गजलप्रति आकर्षित भइरहेका छन् । नेपाली गजल अहिले साहित्य, संगीत र समाजको बीचमा सेतुको काम गर्दै, परम्परा र आधुनिकताको सन्तुलनमा गहिरो प्रभाव छोडिरहेको अनुभूति भइरहेको छ ।
भर्खरै सार्वजनिक नेपाली साहित्यको गजल परम्परामा आधारित गजल ‘को हौ तिमी’ गजलका शेरहरूले आत्मचिन्तन, आत्मनिर्भरता, एकान्त र जीवनको गहन दार्शनिक पक्षलाई छोएको अनुभूति हुन्छ । गजलमा मानव जीवनको अस्थिरता, खुशीको खोजी, मित्रता र दुःख, पिडा, विरह, वेदना सम्हाल्ने तरिकाको चित्रण गरिएको छ। गजल आध्यात्मिक र दार्शनिक छ जसले दर्शक, श्रोताहरुलाई धेरै कुरा आफैंभित्र खोज्न प्रेरित गर्छ। यो गजलमा गजलकारले मानिसलाई बाहिरी संसारको मोहबाट मुक्त भई आत्मकेन्द्रित जीवन जिउन सल्लाह दिएको अनुभूति हुन्छ ।
को हौ तिमी के गर्दैछौ सोध आँफै संग
पाइदैन खुसी अन्त खोज आँफै संग …
गजलको यो शेर आत्मचिन्तनको प्रारम्भिक बिन्दु हो । गजलकारले मानिसलाई आफ्नो पहिचान र क्रियाकलापबारे प्रश्न सोध्न आग्रह गर्छन् तर यो प्रश्न बाहिरी संसारतर्फ नभई आफैंतर्फ केन्द्रित अनि निर्देशित छ, गजल ‘को हौ तिमी’ले आत्मपरिचयको खोजी एवं, आत्मान्वेषण गरेको छ । आँफू को हुँ भनेर बाहिरी दुनियाँलाई सोध्ने भन्दा पनि आँफूले आफूलाई नै प्रश्न गर म वास्तवमा को हुँ? म के गर्दैछु? मेरो जीवनको उद्देश्य के हो? हामी सुख अनि खुसी खोज्न यत्रतत्र भौतारिन्छौ बास्तवमा सुख र शान्ति बाहिरी वस्तु वा अरू मान्छेमा खोज्दा कदापि पाइँदैन। वास्तविक खुसी आफ्नै मनमा, आफ्नै सोचमा, आफ्नै आत्म–सन्तोषमा हुन्छ। अरूलाई दोष दिएर वा बाहिरी स्रोतमा निर्भर भएर जीवनमा शान्ति सम्भव छैन। समग्रमा यो शेरले मानव मनको द्वन्द्व र समाधानलाई काव्यात्मक रूपमा चित्रण गर्छ। आत्म–चिन्तन, आत्म–परिचय र आत्म–निर्भरितामार्फत मात्र वास्तविक खुशी प्राप्त हुने गहिरो सन्देश दिएको छ । दर्शनशास्त्रले पनि यही भन्छ— मानव जीवनको सबैभन्दा ठूलो विजय भनेको बाहिरी जगतलाई जित्नु होइन, आफ्नो अन्तरिक संसारलाई चिन्नु र स्वीकार्नु हो।
पक्कै खास होला र त जाग्छन् जूनतारा
लुकाएर राख्नु पर्छ रात आँफै संग …
गजलमा जून र तारालाई विशेष प्रतीकको रूपमा प्रयोग गरिएको अनुभूति हुन्छ । जुन र तारा जाग्नु भनेको कुनै असाधारण, सुन्दर वा महत्वपूर्ण कुरा देखिनु हो अर्थात्, जुन–तारा जस्तै चम्किने वस्तु वा भाव अवश्य नै खास हुन्छ, जुन र ताराको जागरण केवल दृश्यात्मक मात्र होइन जीवनको रहस्य र महत्वपूर्ण भावनाको सन्देश हो त्यसैले मात्र जून तारा अन्धकारबीचमा जाग्छन्, चम्कन्छन् र आफ्नो उपस्थितिको विशेष अनुभूति गराउँछन् । रात प्रतीक हो अन्धकार, रहस्य र गहिरो मनस्थितिको । जुनतारा जागे पनि, ती सबैलाई सबैसँग बाँड्न सकिँदैन। जीवनका कतिपय कुरा त्यस्ता हुन्छन्, जसलाई शब्दमा व्यक्त गर्न सकिँदैन ती केवल मौनताको तहभित्र, आत्माको अन्धकारमा रहस्य बनेर बाँचिरहन्छन्। जूनतारा जस्तै जीवनका विशेष पलहरू बाहिरी दुनियाँबाट बचाउनु पर्छ, लुकाउनु पर्छ अन्यथा तिनीहरूको मूल्य घट्छ। यो भावले गहिरो आर्थ बोलेको छ, रात ‘प्रेम एवं आत्मिकताको प्रतीक’ पनि हो, जीवनका गोप्य र विशेष पक्षहरूलाई आफैंसँग लुकाएर राख्नु पर्छ, यी भावहरु बाहिरी प्रदर्शनबाट टाढा रहनु पर्दछ भन्ने गहिरो सन्देश पनि यो शेरले दिएको अनुभूति हुन्छ ।
छुटि जान्छन् साथीसंगी खेल समयको
एक असल मित्र तिमी बन आँफै संग ..
गजलको यो शेरले जीवनको सत्य उजागर गरेको छ । समयसँगै बाल्यकाल, साथीहरूको संगतका रमाइला क्षणहरू क्रमशः हराउँदै, मेटिदै, विलाउदै जान्छन् । ती क्षणहरू सुन्दर भए पनि स्थायी हुँदैनन्, स्थायी होस् भएर चाहेर मात्रै पनि ती रहदैनन्, बिलिन हुन्छन्, यो विलयले व्यक्तिलाई गहिरो चिन्तन, गहिरो शोक, गहिरो भावमा विरही पनि बनाउन सक्छ ।
गजलको अर्को हरफ “एक असल मित्र तिमी बन आँफै संग“ ले गहिरो आत्म–सन्देश को भाव बोकेको छ । अरू साथीहरु सबैतिरबाट टाढा भए पनि अन्ततः जीवनमा सबैभन्दा स्थायी साथी आफ्नै आत्मा हुन्छ । यदि मानिसले आफूलाई राम्रोसँग चिन्न सक्यो, आफ्नो मनसँग मित्रता गर्न सक्यो भने समयले ल्याउने एक्लोपन, कठिनाई वा अन्य परिस्थितिले उसलाई कहिल्यै हराउन अनि विचलित बनाउन सक्दैन । गजलको यो शेरले बाह्य साथी र रमाइलोभन्दा बढि महत्वपूर्ण कुरा भनेको आत्म–मैत्री हुनु हो, आत्म–मैत्री भएमा जीवनमा शान्ति, आत्मबल र सुख टिकाइरहन सकिन्छ, साथी, संगी संगका सबै रमाइला पलहरु यी स्थायी होइनन्, यी सबै समयको पखेटामा चढेर अन्ततः टाढिँदै जान्छन, ती क्षणहरू फिर्ता आउँदैनन्, जीवनको यस यात्रामा, सबै छुटेपछि पनि जुन मित्र कहिल्यै टुट्दैन, त्यो तिमी आफैं हौ, समयको परिवर्तनले नछुने, परिस्थितिले नहराउने, संसारले नचिन्ने मित्रता भनेको आत्म–मैत्री नै हो भन्ने सन्देश दिएको छ । आफ्नै आत्मासँग मित्रता गर, आफ्नो अन्तरमनसँग घनिष्ठ सम्बन्ध गाँस, किनकि जब सबै सम्वन्धहरु क्षणभङ्गुर भएर हराउँछन् त्यति बेला आत्म–मैत्री मात्र अमर रहन्छ ।गजलको यो शेर दार्शनिक रूपमा भगवद्गीता सँग पनि मेल खान्छ, जहाँ आत्मा नै सबैभन्दा ठूलो साथी हो भनिएको छ । गजलको यो शेरले मानव सम्बन्धको क्षणभंगुरता र आन्तरिक शक्तिको स्थिरतालाई काव्यात्मक रूपमा उजागर गर्दै जीवनको सार सत्य उजागर गरेको छ ।
यहाँ बुझ्ने कोहि छैनन् तिम्रो पीर व्याथा
सम्हालिदै हरेक पल बाँच आँफै संग …
मानव जीवन नै पीडा र संघर्षको अखडा हो । प्रत्येक मानिसका आफ्ना दुःख, व्यथा र मनका घाउ हुन्छन् तर ती सबैलाई समाजले बुझ्छ भन्ने अपेक्षा यथार्थमा खतरनाक भ्रम मात्र हो । जीवनमा दुःख, पीडा र व्यथा अरूलाई सजिलै देखाउन त सकिन्छ तर वास्तवमै बुझ्ने मानिस पाउन गाह्रो हुन्छ अझ भनौ पाइदै पाइदैन । प्रत्येक व्यक्तिको पीडा, मनको भारी र भोगाई अरूले पूर्ण रूपमा महसुस गर्न सक्दैनन् पनि । किनकी भोगाईको अनुभूति आफैले मात्रै संगाल्न सकिन्छ अरुले त अनुमान मात्रै गर्ने हुन् । त्यसैले बाह्य सहारा वा सहानुभूतिमा भर पर्नुभन्दा आफूलाई आफैं सम्हाल्दै, मनलाई दृढ बनाएर बाँच्नुपर्ने सन्देश गजलको यो शेरले दिएको छ । खासमा आत्म–संयम र आत्मबल नै जीवनको कठिन क्षण पार गर्ने सर्वोत्तम उपाय पनि हो ।
गजलको यो शेरले आत्मनिर्भरतालाई पनि सर्वोच्च मूल्यका रूपमा प्रस्तुत गरेको छ । बाह्य संसार अस्थिर छ; मित्रता, सम्बन्ध र सहानुभूति सबै क्षणिक छन् तर आत्मबल र आत्मसंवाद शाश्वत हुन् जसले आफैंसँग संवाद गर्न सक्छ, आफ्नो मनलाई सम्हाल्न सक्छ, उसलाई सिंगो संसारले नबुझ्दा पनि जीवन सहज लाग्छ । गजलको यो शेरले मानिसलाई आफ्नो जीवनको भार आफैं वहन गर्न प्रेरित गर्छ । संसारमा सबैले बुझिदिने, साथ दिने वा सान्त्वना दिने कुरा सम्भव पनि हुँदैन तर जब मानिसले आफैंलाई आत्मसात गर्छ, आफ्नै अन्तरमनसँग कुरा गर्छ र कठिनाइलाई धैर्यपूर्वक सहन्छ तब जीवन सहज बन्छ यसले आत्मबल, आत्मविश्वास र आत्मनिर्भरतालाई सर्वोच्च स्थान दिएको छ र “यहाँ बुझ्ने कोहि छैनन् तिम्रो पीर व्यथा” भन्ने वाक्यले मानिसको एक्लोपन र अस्तित्वको गहिरो सत्यलाई उजागर गरेको छ, बाह्य जगत् प्रायः सतही सहानुभूति दिन सक्छ तर अन्तर्मनको वास्तविक पीडालाई बुझ्ने सामर्थ्य कसैसँग हुँदैन, ‘तिमीले आफ्नो मानेको, अत्यन्त विश्वास गरेको मान्छे पनि स्वार्थी छ त्यसैले कसैको भर नपर’ भन्ने भाव पनि यो शेरले बोलेको छ । यसैले जीवनका कठिन क्षणहरूमा हामीले आफैंलाई आफ्नै साथी र सहयात्री बनाउनुपर्छ । आफ्नै भोगाइलाई स्वीकार गर्दै, समयसँग सम्झौता गर्दै, आफैंलाई सम्हाल्दै अघि बढ्नुपर्छ, आत्मसंयम नै जीवनको सर्वश्रेष्ठ आश्रय हो । जीवनमा अन्ततः हामी एक्लै हुन्छौं र आफ्नो निर्णय, आफ्नो पीडा र आफ्नो जिम्मेवारी आफैंले बोक्नुपर्छ । अरूले बुझिदिने वा समाधान गरिदिने आशा राख्नु अन्ततः निराशाको मूल हो, सबै मान्छे स्वार्थी हुन्छन्, विश्वास कसैको छैन त्यसैले आत्मकेन्द्रित जीवनशैली अपनाउनु पर्छ ।
समग्रमा यो गजल नेपाली साहित्यको दार्शनिक धारालाई प्रतिबिम्बित गरेको छ जसमा आत्मचिन्तन मुख्य विषय बनाइएको छ, गजलले दर्शक, श्रोताहरुलाई बाहिरी मोहबाट मुक्त भई आन्तरिक शान्ति खोज्न सिकाएको छ ।
यति दार्शनिक भावको गजल लेख्ने गजलकार हुन् आरजु गिरी । उनका यी दार्शनिक शेरहरुलाई गायिका तथा संगीतकार बबिना भट्टराईले आफ्नो मधुर र लययुक्त स्वर एवं संगीतमा सजाएकी छिन् । उक्त गजलमा लालकाजी श्रेष्ठ एरेन्ज रहेको छ । स्टुडियो साउण्ड मिलमा रेकर्ड भएको गजल ‘को हौ तिमी’ बरिष्ठ ध्वनी इन्जिनियर महेश्वरमान राजभण्डारी रेकर्ड तथा मिक्सिङ मास्टरिङ गरेका छन् ।
ए.जे. अजुले निर्देशन गरेका गजल ‘को हौ तिमी’ को भिडियो सम्पादन भने अनिल विष्ट प्युठानीले गरेका छन् । भिडियोमा बबिना आफै फिचर्ड भएकी छिन् । ‘को हौ तिमी’ गजलको भिडियोमा प्रिया नगरकोटीले श्रृङ्गार सहित भुवन गन्धर्व तवला, सञ्जिव बराइली गितारमा रहेर बबिनाको गायनलाई गजलमय बनाएका छन् । गजल ‘को हौ तिमी’ को भिडियो नेपाली गजलबहार युट्युब च्यानल मार्फत सार्वजनिक गरिएको छ ।
गायिका तथा संगीतकार बबिना भट्टराईले गजल ‘को हौ तिमी’ सार्वजनिक भएको खुसी साट्दै भन्छिन् ‘अर्जु गिरीका गहिरो दार्शनिक भाव बोकेको यो गजललाई यहाँहरु सबैले मन पराइदिने अपेक्षा राखेकी छु, गजल सुनेर तथा हेरेर गजलको बारेमा आफ्नो अमुल्य सल्लाह, सुझाव दिन पनि मेरा दर्शक तथा श्रोताहरुलाई अनुरोध गर्दछु साथै यस गजलको श्रृजनामा जोडिने सम्पूर्ण टिम प्रति आभार व्यक्त गर्दछु ।’
गजलकार अर्जु गिरी गायिका तथा संगीतकार बबिना भट्टराई प्रति कृतज्ञ हुदै प्रतिक्रिया जनाएका छन् ‘म कसरी खुशी व्यक्त गरौ अलमलमा परेको छु । यो मिठो साथको लागि हाम्रो युगको सशक्त गायिका एवं सङ्गीतकार आदरणीय बबिनाजी एवं सम्पुर्ण टिमलाई हार्दिक धन्यवाद ज्ञापन गर्दछु !’ साथै आफ्नो गजल आफै हेरेर दंग पर्दै एउटा गजलको शेर लेखेका छन् :
मर्ने छैन धीत अब हेरी आफ्नै गजल
लागेको छ आहा मिठो जेरी आफ्नै गजल …
‘हसाउँछौ तिम्रै मर्जी, रुवाउँछौ तिम्रै मर्जी….’ बोलको अविनाश थापाको शब्दमा पहिलो गीत गाएकी बबिनाकोे १६ वर्ष भन्दा बढिको संगीत यात्रामा विभिन्न गीत तथा भजनहरुमा स्वर तथा संगीत दिएर उनले नेपाली श्रोता, दर्शकको अपार माया पाएकी छिन् । सुगम संगीत तथा भक्ति संगीत पारखी दर्शक तथा स्रोताको मुटुको ढुकढुकी बनेकी छिन् । संगीत क्षेत्रबाट चरमचुलीमा पुग्ने जीवनको अभिष्ट लिएर संगीतयात्रामा यात्रारत् बबिनाका भगवान श्री कृष्णका भजनहरु काले काले कृष्ण, मधुराष्टकम्, महामन्त्रको रुपमा जपिने हरे कृष्ण हरे कृष्ण कृष्ण कृष्ण हरे हरे ..हरे राम हरे राम राम राम हरे हरे, अच्युतम् केशवम् रामानारायणम्, श्री कृष्ण गोविन्द हरे मुरारे, अच्युताष्टकम लगायत भगवान श्री राम, महादेव, हनुमान चालिसा, दुर्गा भजन, गायत्री मन्त्र लगायतका विभिन्न भजनहरु बीणा भक्ति युट्व च्यानलमा संग्रहित रहेका छन् भने पछिल्लो समय बबिना भट्राईको आफ्नै आध्यात्मिक युट्युव च्यानल श्री भजन्स् मार्फत उनका भजनहरु सार्वजनिक हुदै आएका छन् । महाशिवरात्री पर्वको अवसरमा शिव भजन ‘जय जय शम्भु’ र राम नवमीको अवसरमा ‘मनमा बसाएर राम’ श्री भजन्स् युट्व च्यानल मार्फत सार्वजनिक भइसकेका छन् । भजन गायनमा विशेष रुचि राख्दै विभिन्न धार्मिक पर्वहरुमा सान्दर्भिक भजनहरु सार्वजनिक गर्दै आएकी बबिना भर्खरै शिव तण्डव भजन सार्वजनिक गरेर आफ्नो भजन प्रतिको लगावलाई दर्शक, श्रोताहरु माफ अझ शसक्त बनाएकी छिन् ।
काठमाडौँ ।
नेपाली कथानक चलचित्र ‘द प्रोफेस्नल गाइज’ निर्माण भएको छ । चलचित्रका लेखक तथा निर्देशक मार्टिन भण्डारी र डार्विन श्रेष्ठ रहेका छन् । सह–लेखन एवं सिर्जनात्मक निर्देशन अमन श्रेष्ठले गरेका हुन् । जे. के. एस. इन्टरटेन्मेन्टको ब्यानरमा निर्माण भएको चलचित्र चाँडै प्रदर्शनमा आउने निर्माण पक्षले जनाएको छ ।
काठमाडौँ ,१६ गते भादो ।
नेपाल आयल निगमले पेट्रोलियम पदार्थको मूल्य घटाएको छ। निगम सञ्चालक समितिको बैठकले आइतबार रातिदेखि लागू हुने गरी डिजेल-मट्टितेलमा प्रतिलिटर चार रुपैयाँ, हवाई इन्धन (आन्तरिकतर्फ) मा एक रुपैयाँ र हवाई इन्धन अन्तर्राष्ट्रियतर्फ प्रतिकिलोलिटर अमेरिकी डलर सातले घटाएको हो।
पेट्रोल तथा एलपी ग्यासको बिक्री मूल्य भने यथावत् राखिएको छ। नयाँ बिक्री मूल्यअनुसार डिजेल-मट्टितेलको खुद्रा बिक्री मूल्य प्रतिलिटर क्रमशः १४२ रुपैयाँ ५० पैसा, १४४ रुपैयाँ र १४५ रुपैयाँ तोकिएको छ।
इन्डियन आयल कर्पोरेसनबाट मूल्य घटेर आएकाले नेपाली बजारमा मूल्य समायोजन गरिएको निगमले स्पष्ट पारेको छ।
काठमाडौँ,१६ गते भादो ।
अफगानिस्तानको भूकम्पमा मृत्यु हुनेको संख्या ६२२ पुगेको छ ।आइतबार राति आएको ६.३ रेक्टर स्केलको भूकम्पबाट अहिलेसम्म ६२२ जनाको मृत्यु भएको अफगानिस्तानको गृह मन्त्रालयका प्रवक्ता अब्दुल मतीन कानीले जानकारी दिएका छन् । उनले अहिलेसम्म १५ सय ५५ जना घाइते भएका छन् भने ठूलो संख्यामा घरहरू ध्वस्त भएको बताएका छन् ।
मृतकमध्ये ६१० जना कुनारमा र १२ जना नान्गरहारका रहेका छन् भने घाइतेमध्ये १३ सय जना कुनारमा र २५५ जना नान्गरहारमा रहेको उनले बताएका छन् ।
अहिले राहत र उद्धारको काम जारी रहेको र मृतकको संख्या बढ्न सक्ने बताइएको छ ।
भूकम्पको केन्द्रबिन्दु जमिनबाट १६० किलोमिटर तल थियो। यसको कम्पन पाकिस्तानको इस्लामाबाद र एबोटाबादसम्म महसुस गरिएको थियो । पहिलो भूकम्पपछि पनि ४.७, ४.३ र ५.० रेक्टर स्केलका कम्पन महसुस गरिएको टोलोन्यूजले उल्लेख गरेको छ ।
यसअघि ७ अक्टोबर २०२३ मा अफगानिस्तानमा विनाशकारी भूकम्प आएको थियो । तालिबान सरकारले यस भूकम्पमा ४ हजारको मृत्यु भएको दाबी गरेको थियो भने संयुक्त राष्ट्र संघले १५०० जनाको मृत्यु भएको पुष्टि गरेको थियो । अफगानिस्तानमा शक्तिशाली भूकम्पको इतिहास छ। हिन्दुकुश पर्वत शृङ्खला भूकम्पको हिसाबले सक्रिय मानिन्छ, जहाँ हरेक वर्ष भूकम्प आउँछ । अफगानिस्तान भारतीय र युरेशियन टेक्टोनिक प्लेटहरूको बीचमा अवस्थित छ। यो फल्ट लाइन अफगानिस्तानको हेरातसम्म जान्छ। प्लेटहरूमा हलचल हुँदा भूकम्प आउँछ ।
बज्जिकाञ्चल संवाददाता,राैतहट,भदौ १६ गते ।
रौतहट जिल्लाको बौधिमाई नगरपालिका–४ ईनरवारीमा सोमबार बिहान सिचाईंको क्रममा करेन्ट लाग्दा एक स्थानीय कृषकको मृत्यु भएको छ । मृतक ४५ वर्षीय अजय नारायण मिश्रलाई खेतमा पानी सिंचाइ गर्न प्रयोग गरिएको कृषि मोटरबाट करेन्ट लागेको हो ।
घटनापछि उनलाई तत्काल उपचारको लागि स्थानीय स्वास्थ्य संस्थामा लगिएको थियो,उपचारकै क्रममा उनकाे मृत्यु भएको हाे । स्थानीय प्रशासनका अनुसार प्रारम्भिक अनुसन्धानमा विद्युत प्रवाह भइ रहेको मोटर बाट करेन्ट लागेको पुष्टि भएको छ ।
घटनाको विस्तृत अनुसन्धान भइरहेको छ । अत्यधिक दुःखद घटना मधेश प्रदेशका किसानहरू वर्षा नहुँदा र भरपर्दो सिचाईं प्रणालीको अभावमा आफ्नै जीवन जोखिममा राखेर खेती गर्न बाध्य छन् ।
यस्तो अवस्थाले गर्दा हरेक वर्ष केही किसानले ज्यान गुमाउनु परिरहेको छ । मृतक मिश्र पनि आफ्नै खेतमा पानी लगाउने प्रयासमा थिए । स्थानीय किसान र समाजिक अगुवाहरुले राज्यबाट तत्काल सिचाईं व्यवस्थामा सुधार गर्न माग गरेका छन् ।
श्रद्धाञ्जली जसपा नेपालका जिल्ला अध्यक्ष राजिव रंजन यादवले मृत आत्माको चिरशान्तिको कामना गर्दै स्थानीय बासिन्दाहरूले परिवारजनलाई धैर्य धारण गर्ने शक्ति मिलोस् भन्ने कामना व्यक्त गरेका छन् ।
काठमाडौं, १६ गते भाद्र ।
सबैभन्दा पहिलो कुरा त सामाजिक सुरक्षा कोषमा आबद्ध भएकाहरुको तथ्यांकबारे चर्चा गर्न जरुरी छ । कोषमा यतिबेलासम्म २१ हजार दुईसय बढी रोजगारदाता आबद्ध भइसकेका छन् भने औपचारिक क्षेत्रमा ६ लाख ९ हजार आबद्ध छन् । यसरी हेर्दा हालसम्म २४ लाख ३० हजार कोषमा आबद्ध भएको देखिन्छ । कोषमा ८८ अर्ब रकम जम्मा भइसकेको छ भने विभिन्न सुविधामार्फत १६ अर्ब भुक्तानी भइसकेको छ । आबद्धता पनि दिनप्रतिदिन बढ्दै छ ।
रकमहरु पनि जम्मा भइरहेको छ र कोषले सञ्चालन गरेका सामाजिक सुरक्षा योजनाहरुमार्फत सुविधाहरु योगदानकर्ता मार्फत भुक्तानी पनि भइरहेको छ । सामाजिक सुरक्षाको प्रत्याभूति पनि भइरहेको स्थिति छ ।
सेवा सुविधाको कुरामा पछिल्लो पटक औपचारिक क्षेत्रको कार्यविधि संशोधन गरेर यसपाली स्वास्थ्य सेवा परिवारमा पनि विस्तार भएको छ । सुरुमा योगदानकर्ताबाट मात्रै सुरु भएको थियो । पछि योगदानकर्ताको श्रीमान र श्रीमतीले पाउने व्यवस्था भयो । पछिल्लो पटक योगदानकर्ताको श्रीमान–श्रीमतीको अलावा १८ वर्ष नकटेका छोराछोरीले पनि सेवा सुविधा विस्तार भएको छ । यि यस्ता सेवा सुविधा नै सुरक्षा कोष हो । यसले कुनैपनि व्यक्तिको सुरक्षा प्रदान गर्छ ।
एउटा श्रमिकले जतिखेर उसले कमाएर खान सक्दैन त्यतिखेर उसलाई दुई तीनवटा कुराहरुको आवश्यकता पर्छ । एउटा औषधि उपचारको र लामो समय काम नगरी बस्दा आयको आवश्यक्ता पर्छ । त्यस्तोबेला सुरक्षा कोषको आवश्यक्ता पर्छ ।
सुरक्षा कोषका बारेमा बुझाइमा पनि समस्या छ, हामीले सुरक्षा कोषबाट औषधि उपचार मात्रै दिँदैनौँ । लामो समय बिरामी भयो भने त्यतिखेर तलब पनि दिन्छौँ । कुनै महिला सुत्केरी हुँदा औषधि उपचार मात्रै पाउँदिनन् उनले शिशु स्याहार खर्च पनि पाउछिन् । केही समयका लागि उनले सुत्केरी बिदाबापत रकम तलब स्वरुपमा पनि पाउँछिन् । त्यस्तै दुर्घटना हुँदा अंगभंग भयो भने औषधिउपचार मात्रै होइन कि उसले जिन्दगीभर काम गर्न सक्दैन, त्यस्ताले आजीवन पेन्सन नै पाउँछन् । अर्को कुरा भनेको जसले कमाउँछ उसैको मृत्यु भयो भने उसले जम्मा भएको पैसा फिर्ता मात्रै पाउँदैन कि उसको परिवारले श्रीमान र श्रीमतीले आजीवन पेन्सन नै पाउँछ । उसको १८ वर्ष नकटेका छोराछोरी छन् भने २१ वर्ष नपुग्न्जेलसम्म पढ्ने खर्च पनि पाउँछन् ।
सामाजिक सुरक्षा प्रणाली भनेको सरकारी अफिसमा काम गर्नेले मात्रै नभइ कुनैपनि नीजि कम्पनीहरुले सदुपयोग गर्न सक्छन् । चाहे रेस्टुरेन्टको वेटर होस् या हस्पिटलमा काम गर्ने नर्स वा, सवारी चालक वा सहचालक होस् अथवा कुनै बैंक वा इन्स्योरेन्सको कर्मचारी नै किन नहोस सबैले अवसर पाउँछन् ।
सामाजिक सुरक्षा कोषले विशेषगरी दुइटा क्षेत्रमा काम गर्छ । एउटा ‘युनिभर्सल हेल्थ कभरेज’ अथवा सबैलाई सधैँको लागि सहज स्वास्थ्यको पहुँच पाउन सक्छन् । सस्तोमा सहज स्वास्थ्यको पहुँच र पेन्सनको सुविधा पनि पाउँछन् । बुढेसकाल वा अशक्त हुँदाखेरि पेन्सनदेखि एउटा घरमा जो काम गर्न सक्दैन उसको मृत्यु भयो भने उबाट आश्रितलाई पेन्सन दिने पाउने भएकाले यसको पृथक महत्व छ । युनिभर्सल हेल्थ कभरेज र पेन्सनएबल समाजमार्फत सामाजिक सुरक्षा योजनाहरु सञ्चालन भइरहेको पनि छ ।
हामीले यतिबेला छोटो समयमै १०७ वटा अस्पतालबाट अनलाइन सिस्टममार्फत सेवा सुविधा पनि दिइरहेका छौँ । ११५ वटाभन्दा बढी पालिकाहरुले सम्झौता नै गरिसकेका छन् । सुरक्षा कोषले औपचारिक मात्र नभएर विदेश जानेहरुका लागि वा अनौपचारिक तथा स्वरोजगारलाई पनि जोड्ने काम गर्छ । बेरोजगार भत्ता बाहेक सुरक्षा कोषमा सबै स्कीमहरु छन् ।
कोषमा जुन रकम जम्मा भएको छ, जसरी आबद्ध भइरहेका छन् र जसरी सुविधा प्रदान भइरहेको छ, त्यो पक्कै पनि सबैले गर्व गर्न लायक नै छ । औपचारिक क्षेत्रका लागि त यो अनिवार्य नै छ । योगदानमा आधारित सामाजिक सुरक्षा ऐन र श्रम ऐनले पनि धेरै कुरा स्पष्ट पारेको छ । योगदानमा आधारित सामाजिक सुरक्षा ऐनको पछिल्लो संशोधनमार्फत केही नेपाल ऐनमार्फत थप स्पष्ट भएको छ ।
त्यसैले पनि औपचारिक क्षेत्रमा काम गर्ने रोजगारदाताहरु कोषमा अनिवार्य आबद्ध गराउनैपर्छ । श्रमिकका लागि श्रमिककै पक्षमा र रोजगारदाता एवम देशकै पक्षमा कोष छ ।
सरकारले ल्याएको स्वास्थ्य बीमा खाली स्वास्थ्यको लागि मात्रै हो । त्यसमा रोजगारदाताको सम्बन्ध हुँदैन् । त्यो जसले पनि गर्ने भयो । तर सामाजिक सुरक्षा रोजगार वा आयआर्जनमा संलग्न व्यक्तिहरूको लागि हो । सुत्केरीदेखि दुर्घटना र बुढेसकालको पेन्सनलगायत धेरै विषयवस्तुहरू यसमा समेटिएका छन् ।
रोजगारदाता र श्रमिकको सवाल
सुरक्षा कोषमा रोजगारदाता र श्रमिक पक्ष छन् । रोजगारदाताले यसमा २० प्रतिशत योगदान गर्नुपर्छ, जुन श्रम ऐनले भनेको न्यूनतम लागू गरिएको हुनुपर्छ । रोजगारदातालाई कतिपय कुराहरुमा भ्रम छ । मंैले थप पैसा तिर्नुपर्छ कि भन्ने भ्रममा छन् । त्यो थप पैसा होइन । रोजगारदाताले दिने २० प्रतिशतमा १० प्रतिशतसञ्चयकोषको,८.३३ प्रतिशत उपदान गरेर १८.३३ प्रतिशत हुन आउँछ । अनि अर्को भनेको १.६७ प्रतिशत हो । जुन एक लाख रुपैंयाँको औषधि उपचार, सात लाखको दुर्घटना बीमालगायत व्यवसायजन्य रोगलगायतका कुराहरू समेटिएको छ । श्रमिकको ११ प्रतिशत भनेको पनि सञ्चयकोषको १० प्रतिशत र एक प्रतिशत सामाजिक सुरक्षा कर हो । थप दायित्व छैन । यसमा रोजगारदातालाई थप दायित्व छ कि भन्ने भ्रम छ । त्यो न्यूनतम सामाजिक सुरक्षाको २० प्रतिशत भनेको श्रमिकको न्यूनतम पालना मात्रै हो । श्रमिकको त श्रमिककै फाइदाका लागि हो ।
जनचेतना जरुरी
सामाजिक सुरक्षा कोषले विभिन्न रोजगारदाताको संघ संगठनहरुसँग वा श्रमिकका संघ संगठनहरुलाई बोलाएर विभिन्न कार्यक्रम गरिरहेको छ । आबद्धता दिनप्रतिदिन बढ्दै छ । तर त्यो अझै अपुग हो । अलिकति चेतना बढाउने वा जनचेतना सम्बन्धी काम अर्थात कोषको फाइदाबारे बताउन सकेका छैनौं । त्यसैले अझै चेतना बढाउन जरुरी छ ।
सामाजिक सुरक्षा प्रणालीमा जति धेरै सहभागी हुन्छन् त्यति धेरै यसको फाइदा दिन सकिन्छ । त्यति नै धेरै यसको दिगोपना हुन्छ । त्यसकारणले सामाजिक सुरक्षा कोषमा सबैको आबद्धता जरुरी छ । केन्द्रदेखि प्रदेश, स्थानीय तहसम्मका रोजगारदाताहरू वा संघ संगठन, श्रमिक र सरकारको भूमिका उत्तिकै छ । हाम्रो सञ्चालक समिति पनि त्रिपक्षीय छ । सरकार, रोजगारदाता र श्रमिकका प्रतिनिधिहरू छन् । समन्वयकारी रुपमा नै काम होस् भन्ने हामी चाहन्छौँ ।
हाम्रो नीति तथा कार्यक्रममा स्पष्ट छ । नेपाल सरकारमा अस्थायी वा करारमा काम गर्ने श्रमिकहरूलाई सामाजिक सुरक्षा कोषमा आबद्ध गर्ने भनेर लेखेकै छ । यस वर्षको सुरुमै यसको होमवर्क भएको छ । यस वर्ष चाँडै उनीहरु आबद्ध हुन्छन् ।
वैदेशिक रोजगारमा जाने श्रमिकहरू सामाजिक सुरक्षामा आबद्ध छन् । ०७९ साल चैत ८ गतेदेखि ठूलो संख्यामा आबद्ध भइसकेका छन् । उनीहरुको पहिला निरन्तरताको समस्या थियो तर यो निरन्तरताको समस्यामा सामाजिक सुरक्षा कोषले विदेशबाट पनि आफ्नो योगदान रकम नियमित गर्नको लागि व्यवस्था गरेको हुँदा यसमा नियमितता बढ्दो छ ।
सुरक्षा कोषका बारेमा बुझौं
सामाजिक सुरक्षाका कार्यक्रमहरू पनि दुई थरी छन् । एउटा योगदानमा आधारित, अर्को कर्ममा आधारित छ । कर्ममा आधारितमा उसले योगदान गर्नुपर्दैन । उदाहरणको लागि, ६८ वर्ष पुगेपछि वृद्धभत्ता पाउनको लागि योगदान गर्नुपर्दैन । तर सामाजिक सुरक्षा कोषबाट लिनको लागि आफूले केही रकम जम्मा गर्नुपर्छ । रोजगारदाताले केही जम्मा गर्छन् र जम्मा गरेका आधारमा सुविधाहरू पाउने हो । त्यसैले यसका स्किमहरू बुझ्न जरुरी छ । कुनै–कुनै स्किमहरू आज जम्मा हुनेबित्तिकै त्यो पाइहालिन्छ । कुनैमा तीन महिना लाग्छ, कुनैको लागि दुई वर्ष लाग्छ, कुनै पाँच वर्ष लाग्छ ।
जस्तो कि दुई वर्षपछि घातक रोगको लागि वा क्यान्सर लगायतका घातक रोगहरूमा १० लाखको औषधि उपचार पाइन्छ । यस्ता धेरै स्किमहरु छन् । यस्ता स्किमहरुमा सहभागि हुन योगदानको नियमितता र योगदान गर्ने अवधिमा भर पर्छ । मुख्य कुरा योगदान हुनुपर्छ । र समयावधी पुग्नुपर्छ ।
सामाजिक सुरक्षा कोषले चलाएको स्वास्थ्य उपचार सुविधा पनि दुई थरीका छन् । एउटा औषधि उपचार भन्ने अर्को दुर्घटना वापतको भन्ने छ । औषधि उपचारको आफ्नो विधि छ, दररेट छ । अपरेसनको कुरा गर्दा समस्या छैन भन्न सकिदैन । अपरेसनमा समस्या हुनसक्छ । व्यवस्था अनुसार २० प्रतिशत डाउन पेमेन्ट गर्नैपर्ने हुन्छ । सेवा प्रवाह गर्दा सेवा प्रवाहसँगसँगै गुनासोहरू आउँछन्, गुनासो आउनु ठूलो कुरा होइन । गुनासोलाई दुई पक्ष बसेर समाधान गर्न सकिन्छ । अस्पताल र विरामीहरुले पनि हाम्रो व्यवस्था नबुझेको भए बुझ्ने प्रयास गर्नुपर्छ । विशेषगरी अस्पतालहरुले विरामीको मर्का बुझ्नुपर्छ । योगदानकर्ता, हस्पिटल र सामाजिक सुरक्षा कोष बसेर त्यस्ता समस्याहरू छन् भने हल गर्दै जान सकिन्छ । सुरक्षा कोष र अस्पतालले दिनुपर्ने छुटका कुराहरु बुझ्न जरुरी छ ।
कम्पनी छाडे फरक पर्दैन्
सामाजिक सुरक्षा कोषमा एकचोटी दर्ता भइसकेपछि, उसको युनिक नम्बर हुन्छ । त्यो नम्बर जतिवटा कम्पनी छाडेपनि त्यही कायम रहन्छ । कम्पनी छाड्दा फरक पर्दैन । यो प्रणाली भनेको पेन्सन दिने प्रणाली हो । बैंकिङ प्रणाली होइन । यसमा दुइथरी पैसा हुन्छन । एउटा रकम अवकाश हुँदा निकाल्न पाइन्छ । अर्को पेन्सन योजनामा जम्मा भएको पैसा जति जम्मा गरेको त्यहीको बेसिसमा पेन्सन पाउने हो । त्यसैले पेन्सनमा सुरक्षित नै रहन्छ । त्यसमा कोषले ब्याज दिन्छ, नाफा गरेभने नाफा पनि हुन्छ । विशेषगरी मानिसहरुले नागरिक लगानी कोष, कर्मचारी संचय कोषलगायतका निकायका बारेमा बुझनु पर्छ । सामाजिक सुरक्षा कोष जन्मिँदै सामाजिक सुरक्षा प्रणालीको लागि आएको हो ।
सुविधा विविध छन्
सामाजिक सुरक्षा कोषमा सुविधा विविध छन् । स्किम विविध छन् । कोषमा लोनहरूको सुविधा छ । घर कर्जा, शैक्षिक कर्जा, विशेष सापटी लगायतको सुविधाहरू छन् । त्यसको लागि ३६ महिना अवधि पुगेको हुनुपर्छ । योगदान गरेको ३६ महिना अवधि भएपछि लोन पाइन्छ । यसका आफ्नै सीमाहरु छन् । यि विविध सेवा सुविधाबारे बुझन् अनुरोध छ । बाहिर आएका हल्ला र चर्चा भन्दापनि वास्तविकता बुझ्न जरुरी छ ।
सुरक्षा कोषमा आबद्धता बढ्दो छ । नीतिगत सुधार भएको छ । छरिएर रहेका अवकाश कोषहरूको खारेजी भएको छ । नीति कार्यक्रममा अस्थायी करारलाई पनि सामाजिक सुरक्षा कोषमा ल्याउने भनिएको छ । सरकारी लगानी भएका प्रतिष्ठानहरूमा पनि कोषमा आउने कुरा छ । बैशाख १ गतेको राजपत्र अनुसार विभिन्न खालका अस्थायी वा करारलाई एक खालको नीतिमार्फत सम्बोधन गरेको छ । यसपालीको बजेटले सुरक्षा कोषलाई राष्ट्रको प्राथमिकतामा राखेको छ । यसमा सबैको साथ, सहयोग छ । विशेषत अब धेरै कुरामा परिवर्तन हुँदैछ । वृद्धभत्ताका सवालमा परिवर्तन आउँछ । काम गर्न सक्नेले राज्यको भर पर्ने नभइ आफैं योगदान गरेर, आफैं फाइदा लिनुपर्ने हुन्छ । रोजगारमा हुँदा मात्र नभइ योगदानमा आधारित कोष भएकाले आय आर्जनमा संलग्न सबै यसमा आबद्ध हुन जरुरी छ । (सामाजिक सुरक्षा कोषका कार्यकारी निर्देशक कविराज अधिकारीसँग गरिएको कुराकानीमा आधारित)
बज्जिकाञ्चल संवाददाता,राैतहट,भदौ १६ गते ।
विश्व बज्जिकाकाे पहिलो दैनिक पत्रिका बज्जिकाञ्चल दैनिकले आफ्नो पाँचौं वार्षिकोत्सवको अवसरमा आज एक विशेष समारोहका बीच पृष्ठ संयोजक सञ्जय राज महतोलाई प्रशंसा पत्र प्रदान गर्दै सम्मानित गरेको छ ।
गत भदौ ०१ गते पत्रिकाले आफ्नो वार्षिकोत्सब मनाए पनि कार्यक्रममा उपस्थित हुन नसकेका महताेलाई आज पत्रिकाकाे कार्यालयमा प्रशंसापत्र प्रदान गरिएको छ । सम्पादक दिनेश कुमार श्रीवास्तव र कार्यकारी सम्पादक तथा सञ्चालक आरके श्रीवास्तवको नेतृत्वमा आयोजित उक्त कार्यक्रममा महतोको यस पत्रिकाको निरन्तर प्रकाशनमा पुर्याएको योगदानको उच्च मूल्याङ्कन गर्दै उहाँलाई प्रशंसा पत्रद्वारा सम्मानित गरिएको हो ।
प्रशंसा पत्रमा लेखिएको छ, “बज्जिकाञ्चल दैनिक पत्रिकाको निरन्तर प्रकाशनमा तपाई द्वारा गरिएको कामको उच्च सम्मान गर्दै, यस दैनिक पत्रिकाको पाँचाै वार्षिकोत्सवको अवसरमा प्रशंसापत्रद्वारा तपाईंलाई सम्मानित गर्दै हामी गौरवको महसुस गरिरहेका छौं।” पत्रिकाले महतोको योगदानलाई प्रेरणादायक भन्दै आगामी दिनहरूमा अझ सकारात्मक सहयोगको अपेक्षा समेत व्यक्त गरेको छ । समारोहमा विभिन्न साहित्यकार, पत्रकार, तथा समाजसेवीहरूको उपस्थिति रहेको थियो ।
कार्यक्रममा सहभागी वक्ताहरूले बज्जिकाञ्चल दैनिकको निरन्तर प्रकाशन र बज्जिका भाषाको प्रवर्द्धनमा यस पत्रिकाले खेलेको भूमिकाको प्रशंसा गरेका थिए । कार्यक्रमको अन्त्यमा सम्पादक द्वयले महतोको सुस्वास्थ्य र सुदीर्घ जीवनको शुभकामना व्यक्त गर्दै आगामी दिनहरूमा अझ योगदानको अपेक्षा रहेको जनाए ।
बज्जिकाञ्चल संवाददाता,राैतहट,भदौ १६ ।
समाजवादी प्रेस संगठन नेपाल, जिल्ला कार्य समिति रौतहटले एक प्रेस विज्ञप्ति जारी गर्दै संगठनका नेता तथा नागरिक दैनिकका रौतहट संवाददाता मदन ठाकुरमाथि सामाजिक सञ्जालमार्फत गरिएको चरित्र हत्या र सामाजिक बेइज्जतीप्रति गम्भीर आपत्ति जनाएको छ ।
संगठनका अनुसार केही व्यक्तिहरूले फेसबुक जस्ता सामाजिक सञ्जालमा भिडियो बनाएर पत्रकार ठाकुरलाई तथानाम बदनाम गर्ने नियतले प्रचारप्रसार गरेको र यसबाट उनको सामाजिक प्रतिष्ठामा आँच पुर्याउने प्रयास भएको आरोप लगाइएको छ ।
संगठनका अध्यक्ष दिनेश यादव ‘संगम’ द्वारा हस्ताक्षरित विज्ञप्तिमा भनिएको छ, “पत्रकारमाथि गरिएको यस्तो किसिमको बदनामपूर्ण गतिविधि प्रेस स्वतन्त्रता र व्यावसायिक मर्यादाविरुद्धको कार्य हो ।
यस घटनामा संलग्न व्यक्तिहरूलाई कानुनी दायरामा ल्याई कडा भन्दा कडा कारबाही गरिनुपर्छ भन्ने हाम्रो जोडदार माग छ।” संगठनले सम्बन्धित सरकारी निकायसँग तत्काल छानबिन गरेर दोषीमाथि आवश्यक कानुनी प्रक्रिया अघि बढाउन पनि आग्रह गरेको छ ।
समाजवादी प्रेस संगठनले पत्रकारको सम्मान र संरक्षणका पक्षमा आफू सधैं दृढतापूर्वक उभिएको भन्दै यस्ता घटनाले लोकतान्त्रिक मुल्य–मान्यता र प्रेस स्वतन्त्रतामा आघात पुर्याउने चेतावनी दिएको छ ।
बज्जिकाञ्चल संवाददाता,काठमांडौ १६ गते भदौ ।
राष्ट्रिय बिपद जोखिम न्युनिकरण तथा ब्यबस्थापन प्राधिकरणको आयोजना, यूएन वुमनको सहयोग तथा गृह,सञ्चार तथा कानुन मन्त्रालयको समन्वयमा “बिपद जोखिम न्युनिकरणमा लैंगिक समानता तथा सामाजिक समावेशिकरण रणनितिक कार्ययोजना २०८१” समबन्धी अन्तरक्रिया सम्बन्धी कार्यक्रममा मधेश प्रदेश सरकारका गृह,सञ्चार तथा कानुन मन्त्री राजकुमार लेखीले उक्त कुरा बताउनु भएको हो।
अन्तरक्रिया कार्यक्रमका प्रमुख अतिथी समेत रहनु भएका गृह मन्त्री लेखीले सम्बोधन गर्दै” बिपदका घटना बिश्वब्यापी रुपमा बर्सेनि हुने गर्दछन यस्ता घटनाले मानबिय सहित भौतिक क्षतीहरु हुने गरेका छन तसर्थ बिपद बाट हुने जोखिमलाई न्युनिकरण गर्न हामी सरोकारवालाहरु,नागरीकहरुमा गम्भिरता पुर्वक जिम्मेवारी बोध नहुने हो भने,हामी गम्भीर रुपमा जोखिम न्युनिकरणको लागि अगाडि नबढ्ने हो भने जोखिम न्युनिकरण गर्न सक्दैनौ।
बिपद जोखिम न्युनिकरणको लागि लैङ्गिक समानता र सामाजिक समावेशिकरण महत्वपुर्ण रहेको हुदा उक्त बिषयलाई प्राथमिकतामा राखी कार्यक्रम आयोजना गरेकोमा आयोजक लाई धन्यवाद ब्यक्त समेत गर्दछु।”भनेर बताउनु भएको छ ।
