सिरहा,०९ कार्तिक २०८०

सूचना माग्ने अभियानका लागि काम गरिरहेको बास नेपाल (बागेश्वरी असल शासन क्लब ) दसैँमा पनि सक्रिय रहेको छ । विभिन्न सरकारी तथा गैर सरकारी निकायसँग सूचना कसरी माग्ने लगायतको बारेमा चेतना जगाउने काम गर्दै बास नेपाललाई पालिका स्तरसम्म फैलाउने काम गरेको हो ।

काठमाडौं, ९ कात्तिक, २०८०

भारतमा जारी आईसीसी एकदिवसीय विश्वकप क्रिकेटमा आज इंग्ल्याण्ड र श्रीलंका भिड्दैछन्।

खेल नेपाली समयअनुसार दिउँसो सवा २ बजे बैंग्लुरुमा हुनेछ। जारी विश्वकपमा लगातार दुई खेल हारेको इंग्ल्याण्ड आजको खेलमा जित निकाल्न चाहन्छ।

उता पछिल्लो खेलमा नेदरल्याण्ड्सलाई ५ विकेटले पराजित गरेको श्रीलंका उच्च मनोबलका साथै मैदान उत्रिँदै हार्न चाहँदैन।

रौतहट,०९ कार्तिक २०८०

पूर्व मन्त्री तथा आम जनता पार्टीका अध्यक्ष प्रभु साहले अवैध बाटोबाट पैसा बिदेसिएको कारण नेपालमा आर्थिक सङ्कट देखिएको कताएका छन् ।

बारा,९ कात्तिक, २०८०

बाराको निजगढ नगरपालिकाका किसानले असारमा रोपेको धान अहिलेसम्म पसाएको छैन । बाला लाग्ने समयमा धानको बोट फस्टाएको छ तर पसाउने सुरसार छैन । धान खेतमा पटकपटक गोडमेल गरे पनि धान घाँसजस्तै देखिएको छ ।

उक्त क्षेत्रमा किसानले रोपेको धानको नाम हो, ‘डेल्टा रानी’ । निजगढ नगरपालिका–९ का किसान मानबहादुर श्रेष्ठले ८ कट्ठा खेतमा ‘डेल्टा रानी’ जातको धान रोपेका थिए । श्रेष्ठले निजगढकै एउटा एग्रोभेटबाट ‘डेल्टा रानी’ जातको नयाँ बिउ ल्याएर रोपेका हुन् । धान फल्ला र वर्षभरि खाउँला भन्ने आशामा रोपेको धानमा बाला नलागेपछि यतिबेला उनी निराश छन् ।

राम्रो धान हो, फल राम्रो लाग्छ, चाँडो पनि पाक्छ भन्ने वितरकको कुरा सुन्दा अहिले आफू समस्यामा परेको उनी बताउँछन् । श्रेष्ठ मात्र होइन, निजगढका धेरै किसानको व्यथा उस्तै छ । उक्त नगरपालिकाको २, ३, ७, ८ र ९ नम्बर वडाका किसानले लगायको ‘डेल्टा रानी’ जातमा समस्या देखापरेको निजगढ नगरपालिका कृषि शाखाका कृषि प्रसार अधिकृत रिनीचा भण्डारीले बताइन् ।

उनका अनुसार कति किसानकोमा समस्या देखिएको छ भनेर यकिन भने भइसकेको छैन । ‘धानमा बाला नलाग्ने समस्याले धेरै किसान पीडित छन्,’ भण्डारीले भनिन्, ‘कति किसानले उक्त जातको धान लगाएका थिए भन्ने यकिन तथ्याङ्क संकलन भइसकेको छैन । केही किसानको धान बालीमा म आफै गएर पनि हेरेको थिए । ‘डेल्टा रानी’ जातको धान रोपेका कुनै पनि खेतमा बाला लागेको छैन ।’

डेल्टा रानी धान लगाउने निजगढका किसानले यसपालि चामल किनेर खाने अवस्था आएको उनको भनाइ छ । पसाउन नसकेको सबै धान ‘डेल्टा रानी’ जातको धान हो । अरू जातको धान सबै ठाउँमा पहेँलपुर भइसक्यो भने कतै धान भित्र्याएर किसानले तोरी छरिसकेका छन् ।

पाक्ने समयसम्म पनि बाला नलागेर किसान पीडित भएको यो पहिलोपटक भने होइन । हरेक वर्ष विभिन्न जिल्लाका किसानले यस्तो समस्या झेल्दै आएका छन् । विगत वर्षमा चाइनिज धान डीवाई २८ हाइव्रिड, ‘युएस ३१२’ हाइब्रिड, सावा मन्सुली, गरिमा वर्णशङ्कर (हाइब्रिड) लगायत धेरै जातको बिउमा धान नलाग्ने समस्या देखिएको थियो । विभिन्न क्षेत्रका किसानले बर्सेनि यस्ता समस्या झेल्दै आए पनि सरकारले भने बेवास्ता गर्दै आएको छ ।

सूचीकृत जातको बिउले पनि किन दिन्छ धोका ? 

‘डेल्टा रानी’ जातको बिउ नेपाल सरकारबाट २०७२ सालमा सूचीकृत जात हो । यो निजगढ जस्तै तराई र भित्री मधेशका लागि सिफारिस गरिएको छ । तर, सिफारिस जातमा पनि बाला नलागेपछि कसरी यस्तो भयो भन्ने धेरैको मनमा प्रश्न उब्जिएको छ ।

हुन त निजगढ नगरपालिकाको केशमा ‘डेल्टा रानी’ जात धानमा नै बाला नलागेको हो, होइन भन्ने पुष्टि भइसकेको छैन । तर, किसानले बाहिर प्याकेटमा लेखिएको नामअनुसार ‘डेल्टा रानी’ जातकै धान हो । यो विषयमा सम्बन्धित निकाय भने बेखबर छ ।

बिउ बिजन गुणस्तर केन्द्रका सूचना अधिकारी डा. प्रकाश आचार्यले यो विषयमा कार्यालयलाई आधिकारिकरूपमा कुनै जानकारी नभएको बताउँछन् । ‘धानमा बाला नलागेको भन्ने खबर हामीलाई थाहा छैन,’ उनी भन्छन्, ‘यो खबर यहाँसम्म नआएको हुनाले अहिले नै किन यस्तो भयो भनेर भन्न सकिँदैन । ‘डेल्टा रानी जात नै हो, होइन त्यो पहिला पहिचान गरेपछि मात्रै समस्याको पहिचान हुन्छ ।’

यद्यपि कहिलेकाही सिफारिस जातमै पनि यस्तो समस्या आउने कृषि अनुसन्धान परिषद् राष्ट्रिय प्रजनन बाली तथा अनुवाशिंक अनुसन्धान केन्द्रका प्राविधिक अधिकृत डा. उज्ज्वलकुमार सिंह कुशवाहा बताउँछन् । उनका अनुसार बिउ पुरानो हुँदै गए उत्पादकत्व घट्दै जान्छ । एउटा हाइब्रिड जातको बिउको आयु बढीमा १० वर्षको हुन्छ । तर, नेपालमा एउटा हाइब्रिड जातको बिउ सिफारिस भयो भने अनिश्चित कालसम्म प्रयोग गरिन्छ ।

‘एकपटक सिफारिस भएको जात पुरानो हुँदै जाँदा समयअनुसार त्यसको गुण परिवर्तन हुन सक्छ र वातावरणीय प्रभाव पर्न सक्छ,’ कुशवाहा स्पष्ट पार्छन्, ‘डेल्टा रानी जातमा पनि त्यही भएको हुन सक्छ । यो जात पुरानो भइसक्यो । अहिले ८ वर्ष पुगिसक्यो । दुई वर्ष ट्रायल समय हुन्छ । यो हिसाबले १० वर्ष पुगिसक्यो ।’

सिफारिस गरिएको समयमा उक्त जात राम्रो हुन सक्छ । तर , ८/१० वर्ष पछि जुनसुकै बेला त्यो भेराइटी फेल हुन सक्ने उनी बताउँछन् । त्यसको लागि सरकारले नीति नियम नै बनाउनु पर्ने उनको सुझाव छ । ‘बाला नलाग्ने समस्या सल्ट्याउँन सरकारले नियम कानुन नै बनाउनुपर्छ,’ उनी भन्छन्, ‘१०/१२ वर्ष पछि कि सरकारले फेरि एक पटक भेराइटी टेस्ट गरेर मात्र किसानलाई खेती गर्न दिनुपर्‍यो, कि त्यो भेराइटी नै उक्त समयपश्चात स्वतः विस्थापित गर्ने नियम ल्याउनुपर्छ । नभए भोलिका दिनमा स्थिती अझै भयावह हुनसक्छ ।’

कुशवाहाका अनुसार नेपाल सरकारले एउटा जातको सिफारिस गरेपछि त्यो अनिश्चितकालसम्म सिफारिस नै रहन्छ । दोस्रोपटक बिउको परीक्षणसमेत हुँदैन । त्यसकारण विदेशी हाइब्रिड १०/१२ वर्षमा स्वतः अस्वीकृत हुने नीति नियम बनाउनुपर्ने सरकारलाई उनको सुझाव छ ।

अन्तर्राष्ट्रिय मापदण्डअनुसार हाइब्रिड बिउको १०/१२ वर्ष मात्रै आयु हुन्छ । विदेशमा उक्त समयपश्चात स्वतः बिउ बिक्री/वितरण बन्द हुन्छ । तर, नेपालमा अनिश्तिकालसम्म प्रयोग भइरहने उनको भनाइ छ । ‘केही वर्षअघि गरिमा धानको बिउमा पनि यस्तै समस्या देखिएको थियो । तर, अहिले पनि त्यो बिउ किसानले लगाउन छोडेको छैन । यदि त्यही केश विदेशमा हुन्थ्यो भने स्वतः रोकिन्थ्यो,’ प्राविधिक अधिकृत कुशवाहा उदाहरण दिँदै भन्छन्, ‘नेपालमा नीति नियम नभएका कारण यस्तो समस्या पटक–पटक आइरहन्छ । सरकारले यस्ता नीति नियम बनाउने हो भने यस्ता समस्या स्वतः घट्न थाल्छ ।’

धानको हाइब्रिड बिउ एकदमै संवेदनशील हुन्छ । ‘मकै गहुँलगायत अरू बालीको बिउभन्दा धानको बिउ एकदमै संवेदनशील हुन्छ,’ कुशवाहा भन्छन्, ‘अलिकति तापक्रम घटीबढी भयो भने दाना नै लाग्दैन । निजगढको केशमा पनि तापक्रम नमिलेको हुन सक्छ ।’

प्रत्येक वर्ष श्रेष्ठले ‘शंखर युएस–३१२’ जातको धान रोप्दै आएका थिए । यो वर्ष पनि उनी त्यही जातको धान रोप्ने तरखरमा थिए । तर, उक्त बिउ पाइएन । बिउ वितरकले पनि अन्य जातभन्दा बढी उत्पादन दिन्छ भनेपछि आफूले पनि ‘डेल्टा रानी’ जातको बिउ लगाएको उनको भनाइ छ ।  श्रेष्ठले प्रतिकेजी २/३ सय तिरेर चार किलो बिउ किनेका थिए ।

साथै हाइब्रिड बिउ पुरानो हुँदै जाँदा उक्त जातबाट आउने प्रतिफल घट्दै जाने, अर्कोतर्फ मलजल र विषादीको लागत बढ्ने भएकाले धेरै पुरानो बिउ बढी प्रयोग गर्न नहुने प्राविधिक अधिकृत डा. कुशवाहा बताउँछन् । ‘नेपालमा निर्वाहमुखी खेती गरिने भएकाले पुरानो जात बढी प्रयोग भइरहेको छ । बजारमा सहजै बिउ पाइने वातावरण निर्माण, मूल्य श्रृङ्खलामा हस्तक्षेप गर्न सक्यो भने नयाँ जातको प्रयोग बढ्ने हो भने धान उत्पादन पनि बढ्ने थियो,’ उनले भने ।

नयाँ जातको बिउ बदलिँदो वातावरणसँगै हुर्कन सक्ने भएकाले उत्पादकत्व बढाउन पुराना बिउ प्रतिस्थापन गर्नु पर्ने डा. कुशवाहाकोे भनाइ छ ।

के भन्छ सरकार ? 

कुनै हाइब्रिड बिउमा समस्या देखा परे नेपालमा पनि सूचीकृत जातबाट हटाउन सकिने प्रावधान रहेको बिउविजन गुणस्तर केन्द्रले जनाएको छ । केन्द्रका सूचना अधिकारी डा. आचार्यले कुनै जातमा समस्या देखियो भने अनि मात्र सूचीबाट हटाउन सकिने बताए  ।

‘विदेशमा जस्तै नेपालमा पनि धानको बिउलाई सूचीकृत जातबाट हटाउन सकिने प्रावधान छ,’ उनी स्पष्ट पार्छन्, ‘तर, जब जब त्यो जातले जेनेटिक प्युरिटि मेन्टेन गर्न सकिएन, रोग कीराको एकदमै समस्या पर्‍यो भने हामीले पनि सूचीबाट हटाउँछौँ । तर, यति वर्षमा नै हटाउनु पर्छ भन्ने प्रावधान छैन ।’

यस्तै, कुनै जातमा समस्या देखा परे पनि त्यसको सुधार गरेर फेरि प्रयोग पनि गर्न सकिन्छ । कृषि अनुसन्धान परिषद् (नार्क) ले बिउको जातीय सुधार अन्तर्गत प्रतिरोधात्मक क्षमता वृद्धि गर्ने तथा मेन्टेन गर्ने काम गर्छ । जसले गर्दा ४०/५० वर्ष अघिका धानका जात अहिले पनि किसानहरूले प्रयोग गर्दै आएको उनको भनाइ छ ।

‘हुन त नयाँ–नयाँ जातको खोज अनुसन्धान गरेर पत्ता लगाउनु पर्ने आवश्यकता त छ,’ केन्द्रका सूचना अधिकारी डा. आचार्य भन्छन्, ‘तर, १०/१२ वर्ष भन्दा धेरै वर्ष पुराना जातहरू अहिले पनि नेपालमा प्रयोग भइरहेका छन् । नार्कले बिउको मेन्टेन गरेर उत्पादन पनि राम्रो दिइरहेको छ । यति वर्ष पछि हटाउनै पर्छ भन्ने हुँदैन ।’

सूचीकृत जात भए पनि हाइब्रिड बिउमा जुनसुकै देशमा समस्या देखिने उनी बताउँछन् । हाइब्रिड बिउ एकदमै संवेदनशील हुन्छ । थोरै हावापानी, तापक्रममा तलमाथि हुनेबित्तिकै समस्या देखा पर्ने आचार्यको भनाइ छ । नेपालमा अधिकांश विदेशी हाइब्रिड धानको बिउ किसानको रोजाइमा पर्ने गरेको छ । नेपालमा हालसम्म दुई वटा हाइब्रिड धानको बिउ विकास भएको छ ।

नेपाल कृषि अनुसन्धान परिषद् (नार्क) ले हर्दिनाथ हाइब्रिड–१ र हर्दिनाथ हाइब्रिड–३ गरी दुई जात मात्र विकास गरेको छ । उक्त हाइब्रिड बिउ धेरैजसो तराई क्षेत्रमा लगाइन्छ । पछिल्लो समय किसानमा हाइब्रिड जातको बिउ प्रति आकर्षित हुँदा बिउमा परनिर्भरता बढेको छ । जसले गर्दा प्रत्येक वर्ष किसान ठगिने गरेका छन् ।

पछिल्लो समय सरकारले नै सूचीकृत गरेको हाइब्रिड धानको बिउबाट बाला नै नलागे समस्या देखा परिरहेको छ । मुख्य अन्न बाली नै सप्रिन नसकेपछि बर्सेनि धानको उत्पादकत्व घट्दै गएको छ ।  फरकधार

काठमाडौं,कात्तिक ९, २०८० 

बुधबार काठमाडौं उपत्यकामा एक हजारभन्दा बढी सवारी चालकलाई कारबाही गरिएको छ। काठमाडौं उपत्यका ट्राफिक कार्यालय र मातहतका कार्यालयबाट खटिएको टोलीले १ हजार ९७ सवारीका चालकलाई कारबाही गरेको हो।

तराईमा पहिले पहिले बालविवाह सामान्य मानिन्थ्यो । सांसद सुनिता मोचीको विवाह पनि आठ वर्षकै उमेरमा सिरहा सुखीपुरका रामकुमार मोचीसँग भयो । बिहे भएको एक वर्षपछि ससुरालमा बस्न थालेकी सुनिताको काँधमा घरको सम्पूर्ण जिम्मेवारी आइपर्यो । नाबालकमै विरामी सासु ससुराको सेवा गर्दै सुनिताको दिन बित्थ्यो ।

बिहे भएको केही वर्षमै उनको सासु र ससुरा बिते । जेठी बुहारी भएका कारणले घरको सम्पूर्ण जिम्मेवारी उनकै काँधमा थियो । उनी भन्छिन्, त्यतिबेला मेरो उमेर कति थियो याद छैन । सासु–ससुराको निधनपछि मैले छोरी जन्माएकी थिएँ । छोरीसँगै दुई देवरको समेत हेरचाह मेरै जिम्मामा थियो ।’

आरके श्रीवास्तव,राैतहट,०८ गते कार्तिक राैतहट ।

राैतहटको कटहरिया नगरपालिकामा सञ्चालित प्रथम मेयरकप नकआउट टि २० क्रिकेट प्रतियोगिताको उपाधि सिम्राैनगढले जितेको छ। कटहरिया वडा नम्वर–४ मा रहेको क्रिकेट मैदानमा सञ्चालित फाइनल खेलमा सिम्राैनगढले बिरगंजलाई ७ रनले हराउँदै उपाधि कब्जा गरेको हो । उपाधि कब्जा गरेसंगै सिम्राैनगढले रु.एकहतर हजार सहित कप, मेडल र प्रमाण पत्र हात पारेको छ । त्यस्तै उपविजेता बनेको बिरगंजले रु. पैतिस हजारसहित मेडल,कप र प्रमाण पत्र हात पारेको छ ।

सिम्राैनगढले निर्धारित २० ओभरकाे खेलमा १ सय ३३ रन बनाएको थियोे । १३४ रन बिजयी लक्ष्य पाएकाे बिरगंजले १९ दशमलव ३ ओभर खेल्दै १ सय २६ रनमै सम्पूर्ण टिम समेटाएकाे थियोे । खेलकाे बिजेता र उप बिजेता टिमलाई क्रमशः नगर प्रमुख अजय प्रकाश जयसवाल र उप प्रमुख रिता देवी यादवले चेक, मेडल र प्रमाण पत्रले पुरस्कृत गर्नु भयाे । कटहरिया नगरपालिकाकाे आयाेजनामा भएको मेयर कप टि २० नक आउट क्रिकेट प्रतियोगितामा बिरगंज,सिम्राैनगढ, हेटौंडा,कटहरिया गरि ८ वटाकाे टिमकाे सहभागीता रहेको थियाे ।

आरके श्रीवास्तव,राैतहट,कार्तिक ०८ गते । 

उज्यालो वृन्दावन अभियान अन्तर्गत नगर स्तरीय बजेटको करिब ७ लाखको लागतमा आज रौतहट जिल्लाको वृन्दावन नगरपालिका वडा नम्बर ८ मा नगर प्रमुख विनोद प्रसाद कुर्मीले नव निर्मित टावर लाईटको उद्घाटन गर्नु भएको छ । चुनावको बेला आफ्ना जनताहरु लागि गरेको वाचा अनुसार नगर प्रमुख कुर्मीले सो पालिकाको वडा नं.१ देखि ९ सम्मको हरेक चौक,बजार र सार्वजनिक ठाउँमा टावर लाइट जडान गर्ने क्रममा बुधबार सो नगरपालिकाको वडा नं.१,६,७,८ र वडा नं.९ मा समेत टावर लाईटको उद्घाटन गर्नु भएको छ ।

टावर लाइट बले पछि स्थानीय बासीहरु अत्यन्तै हर्षित भएका छन । हरेक वडाको चौक तथा सार्वजनिक ठाउँहरुमा टावर लाइट चाहिन्छ,भनी स्थानीय बासीहरुले पटकपटक आग्रह गर्दै आएको कुराको मध्य नजर गर्दै नगर प्रमुख कुर्मीले सो टावर लाइटको लाइटको उद्घाटन गर्नु भएको छ। टावर लाइटको आज विधिवत रुपले उद्घाटन भए लगतै स्थानीय बासीहरु खुशी मनाउदै,गाउँमा चारैतिर उज्यालो भएको देखेर आफुहरु अत्यन्तै खुशी महसुस गरिएको बताउदै नगर प्रमुख कुर्मी लाई धन्यवाद व्यक्त गरेका छन्।

सो उद्घाटन कार्यक्रम मा वृन्दावनका नगर प्रमुख विनोद प्रसाद कुर्मी,प्रमुख प्रशासकिय अधिकृत रासनरायण पटेल,नगरपालिका का ईन्जिनियर दिलिप यादव,वडा अध्यक्ष रवीन्द्र प्रसाद साह, कार्यपालिका सदस्य राजेश पासवान(निर्माणी) र वडा सदस्य सुनिता साह लगायत सो वडाका स्थानीय जनसमुदायको समेत बाक्लो उपस्थिति रहेको थियो। त्यसैगरी टावर लाईट जडान भएको हरेक वडाका स्थानीय जनता अत्यन्तै खुशी व्यक्त गर्दै नगर प्रमुख कर्मीलाई बधाई तथा धन्यवाद व्यक्त गरेका छन् ।

आरके श्रीवास्तव,राैतहट,०८ गते कार्तिक रौतहट ।

रौतहटको माैलापुर नगरपालिकामा रहेकाे नेपाल विधुत प्राधिकरण माैलापुर वितरण केन्द्रमा बुधबार विश्वकर्मा मन्दिरको शिलान्यास गरिएको छ ।

माैलापुर वितरण केन्द्रका प्रमुख ई.दिनेश यादवले एक कार्यक्रमका बिच विधिवत् रूपमा शिलान्यास गर्नु भएको हाे । कर्मचारीहरूले आर्थिक सहयोग जुटाएर कार्यालय परिसर भित्र मन्दिर निर्माण गराउन लागेका हुन् । कार्यालय स्थापना भएपनि मन्दिर भने निर्माण हुन सकेको थिएन् ।

यादवले कार्यालय प्रमुखकाे जिम्मेवारी सम्हाले देखिनै मन्दिर निर्माण साेच राखेका थिए । त्यसै अनुरूप नै उनले पहल गरि सम्पूर्ण कर्मचारीहरूकाे सहयोगमा मन्दिर बनाउन लागेका हुन् । शिलान्यास पछि छिट्टै मन्दिर निर्माणकाे काम अगाडि बढाइने प्रमुख यादवले बताउनु भयाे । साे अवसरमा माैलापुर वितरण केन्द्रका कर्मचारीहरूकाे उपस्थिति रहेको थियाे ।